Skip to content

Het aangeroepene

16 juni 2010

Een tijdje terug verbaasde ik me over een conclusie die het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (EWN) bij het lemma man trok. Nu heb ik wederom iets geks gevonden in het EWN, namelijk bij het lemma god.

Het woord god komt van Oudgermaans *gudam. Meestal wordt verondersteld dat dit woord een afleiding is van de Proto-Indo-Europese (pie.) wortel *ǵheuH- ‘aanroepen’, vanwaar bijvoorbeeld ook Iers guth ‘stem’. Dit zou ook verklaren waarom het woord voor de kerstening onzijdig was. In de heidens-Germaanse verbeelding was het god dat wat werd aangeroepen, het goddelijke zo u wilt. Maar volgens het EWN stuit deze verklaring op bezwaren. De u in de stam van *gudam is namelijk kort, terwijl de laryngaal in de pie. wortel (d.w.z. de H in *ǵheuH-) juist tot een lange u had moeten leiden. Om deze reden acht het EWN het waarschijnlijker dat *gudam (en dus god) uit een substraattaal komt.

Maar als we dan kijken bij het lemma zoon (< Oudgermaans *sunuz), dan veronderstelt het EWN zonder enig bezwaar dat *sunuz een afleiding is van de pie. wortel *seuH- ‘baren’, en voegt eraan toe: “In het Germaans is lange u voor het accent regelmatig verkort.” Waarom is de korte u in *gudam wél een probleem, maar in *sunuz níet?

Anders weergegeven (macron = lange klinker; accent aigu = klemtoon):

Pie. *seuH- ‘baren’ > afleiding *sū-nú-s > *sunúz > ogm. *súnuz
Pie. *ǵheuH- ‘aanroepen’ > afl. *ǵhū-tó-m > *guđám > ogm. *gúdam

Volgens het EWN is de eerste duiding zuivere koffie, maar de tweede niet. Waarom? Nu kan van het EWN niet verwacht worden dat het van ieder woord een volledige en uitputtende duidingsgeschiedenis verschaft en daarmee een uitgebreide bewijsvoering, maar zoals het er nu staat is het domweg verwarrend. Ik ga er vooralsnog vanuit dat god oorspronkelijk zoiets als ‘het aangeroepene’ betekende.

Advertenties
One Comment leave one →
  1. Olivier van Renswoude permalink*
    22 juni 2010 01:07

    De beste mensen achter het EWN hebben gereageerd.

    De reden dat de verkorting van de u in *sunuz wél wordt aanvaard en die in in *gudam niet, is omdat zulke klinkerverkorting volgens de huidige inzichten alleen voor een resonant heeft kunnen optreden, oftewel medeklinkers waarbij de luchtstroom tijdens de articulatie ongemoeid door kan blijven gaan.

    Toch heb ik het knagende vermoeden dat deze klinkerverkorting ook bij de mildste van de obstruenten heeft kunnen optreden: de fricatieven. Maar ongetwijfeld zijn er al goede redenen aangevoerd waarom dit niet zo is. Ik heb dan ook maar een oppervlakkig inzicht in vergelijkende taalwetenschappen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s