115 gedachtes over “Vragen en opmerkingen

  1. Ik was in Oostenrijk in de Katerloch (De meest indrukwekkende druipsteengrot die ik ooit zag). En de gids vertelde dat dit niets met katten te maken had, maar met de plaatselijke naam van de Bosuil. Dat was een aha-momentje. Dit moest wel een erfenis zijn uit lang vervlogen tijden want kat en uil ken ik ook uit de friese taal. Volgens Vroege Vogels zeggen de Friezen Katûle tegen de Velduil. Als je daar verder naar zoekt op het internet, blijken er ook Nederlandse dialecten te zijn die katuil kennen, maar steeds weer een andere uilsoort. En de Ransuil die ik vanochtend in het zonnetje fotografeerde leek ook wel op een kat met z’n ‘oortjes’. Verwarring allom. Maar kan het toeval zijn dat 1500 km van elkaar Kat en Uil gecombineerd wordt? Of zou er een indo-europese achtergrond zijn?

    Met vriendelijke groeten,

    Lolke Stelwagen

    1. Je hebt ook Duits Katzeneule voor de ransuil, en Deens katugle, Noors kattugle en Zweeds kattuggla voor de bosuil, dus het is een vrij groot gebied waar bepaalde uilaarden naar katten zijn vernoemd, ofwel onafhankelijk van elkaar, ofwel als erfenis van het Oudgermaans. Verder durf ik er voorlopig niet veel meer over te zeggen, behalve dat Katerloch dan een verwijzing naar de mannetjes zou kunnen zijn.

  2. Wat is een verreljager?

    “…..om ze vervolgens te doden met speer, hooivork of ‘verreljager’ ”

    Komt op Google 3 x voor die allemaal naar hetzelfde verhaal verwijzen over wolvenjacht in 1593 in de provincie Utrecht.

    Het woord komt nog niet voor in de lijst “vergeten woorden”

    Het lijkt alsof het een alternatief woord kan zijn voor hooivork, maar het zou ook een derde voorwerp kunnen zijn naast speer en hooivork.

    Groeten, Lolke

    1. Dat ware wel een nevenvorm (of verschrijving) van verre(n)jager, varre(n)jager, voor een ‘lange stok met ijzeren punt waarmee men stieren in bedwang houdt of voortdrijft’, een voorwerp dat vaak als wapen werd gebruikt. Het woord var (ouder varre, verre) slaat op een ‘jonge stier’.

  3. Het is veel te stil hier. 🙂

    Dus maar weer ns een vraag stellen. In de vita Karoli Magni van Einhard komt de tekst “Niumaga palacio publico” voor. Of het daar over ons Nijmegen gaat of over een andere ‘Noviomagus’ wil ik in het midden laten. Maar wat is een ‘palacio publico’? Moet dat het ‘gemeentehuis’ zijn? Of moet ik zeggen het ‘binnenhof’ van die tijd? En moet dat dan een paleis zijn geweest? Of zou het taalkundig gezien zelfs de open brink in het midden van de stad hebben kunnen zijn? Is daar iets over bekend?

    Met vriendelijke groeten, Lolke

    1. Het kabbelt hier altijd wat…

      In het Middeleeuws Latijn werd publicus ook gebruikt in de zin van ‘koninklijk’, dus ik neem aan dat het hier gaat om het koninklijke verblijf of hof.

      Dat gezegd hebbende, palatium kon ook ‘schatkist, staatskas’ betekenen, net als (verzelfstandigd onzijdig) publicum. Maar bij mijn weten was die gevestigd in het koninklijke hof.

      1. Na verder neuzen…. Klopt het dat palacio etymologisch afkomstig is van die ene heuvel in Rome die zo heet? Dat daar grote huizen op gebouwd werden?

        Nijmegen heeft ook heuvels 🙂 Misschien is er wel 1 een koninklijke….

        Ik probeer me een beeld te vormen van de logica achter dat palacio publico gewoon een open ruimte was. Wellicht is dat dus helemaal niet logisch, maar er werd ook recht gesproken in de open lucht. In Duffelt heet het middelpunt nog Dingdong. Volgens forumvriend Robert naar het dinggerecht op de donk.

        Altijd lastig om als er alleen maar taal is en verder geen beschrijving en geen archeologische sporen.

        Groeten, Lolke

      2. Ja, op de heuvel genaamd Palātium (nu Palatijn voor ons) in Rome stond het keizerlijke verblijf, dat vervolgens zelf als Palātium begrepen werd, waarna andere vorstelijke verblijven ook palātium genoemd werden. Maar ik denk dat de verbinding met heuvels algauw verdwenen was.

        Hoezo denk je dat zulks een open ruimte was? Zoals gezegd kon Middeleeuws Latijn publicus ook ‘koninklijk’ betekenen.

  4. Misschien hoop ik dat het een open ruimte zou kunnen zijn omdat het een oplossing kan zijn voor het grote gevolg waarvan gedacht wordt dat die met Karel de Grote mee reisde. Als je de palzen in Duitsland ziet, dan zijn dat zalen van 25 x 15 meter. Daar past wel het eea in, maar niet die 1000 (volgens sommigen) die met Karel mee door Europa trokken. Laat staan om contact met het volk te onderhouden.
    Als het wel bekend is dat een geding in de open lucht gehouden werd, waarom dan niet dat wat Karel deed?
    We weten het helaas niet en mogelijkheden en onmogelijkheden worden vaak gedacht van het voorstellingsvermogen of -onvermogen van de huidige creativelingen.
    Misschien dat de taal een opening bied 🙂 Zoniet, het zij zo.

  5. Wanneer komen de Roes / Varjagen / Varangian / Vikingen aan de beurt? Nu dan maar? 🙂

    Ik begrijp dat de Russen naar de Rus of Roes zijn vernoemd, Vikingen die al roeiend de rivieren de Wolga enzo.

    Het verhaal begint waarschijnlijk al bij de roeiriemen. Een roeiriem is herkenbaar in de grote roeischepen van de oudheid: de Trireme. Drie rijen met riemen. Waar maar aangetoond wordt dat sommige woorden uit de oudheid nauwelijks veranderd zijn.

    Rus of Roes is een volk en een gebied in Rusland waarvan de naam terugvoert op roeien. Overigens werd Zweden op enig moment ook “roei-land” genoemd: Ruotsi en Rootsi. Afgeleid van oud-Noors roðer (rother), ofwel roeier.

    En waarom heten de Vikingen Vikingen? Dat heeft ook een relatie met roeien. Na 1000 slagen werden de roeiers verzocht te wijken voor de verse ploeg. ‘Víka sjóvar’! Wijken en schuiven! Nou ja, in Vika is wijken te ontwaren in sjóvar het engelse ‘to shove’?

    Als dan die Scandinavische woorden zo simpel te verklaren zijn, zou Varjagen dan niet de betekenis van ‘jagend varen’ kunnen hebben? Ik mag bekennen dat ik mijn eigen bootje nog wel heb ‘gejaagd’. Wat niets anders is dan met een touw de boot voorttrekkend, lopend op de wal.

    En zou Varangian dan zo iets simpel kunnen zijn als ‘varen gaan’?

    Tja. Wat is de zin en de onzin in dit verhaal? 😉

    Groeten, Lolke

    1. Hai Lolke,

      De uitdrukking was niet víka sjóvar (zoals soms op het web geschreven) maar vika sjóvar met korte i. Er kan dus geen rechtstreeks verband zijn tussen enerzijds dit vika ‘zeemijl’ en anderzijds víkingr ‘zeeman, zeerover’ met zijn lange í. Het woord sjóvar betekent ‘van zee’, als genitief van sjór/sær ‘zee’.

      Het woord víkingr is beslist niet gemakkelijk te verklaren gebleken; er is veel over getwist. Ik heb zelf ook een stuk over diens oorsprong geschreven en ben uiteindelijk gekomen tot een oplossing die ik elders nog niet gezien heb en naar mijn bescheiden mening de beste tot nu toe is, zowel in vorm als betekenis.

      Varjagen/Warjagen is ontleend aan Russisch Varjagi en dat is net als Grieks Varangoi ontleend aan een voorloper van Oudnoords væringjar, enkelvoud væringi. En dat woord gaat zelf samen met Oudengels wǽrgenga en verlatijnst Frankisch wargengus terug op Oudgermaans *wēra-gangijō, met een betekenis als ‘gelofteganger’. Die gelofte was wel een van trouw aan een vorst in ruil voor bescherming.

      Het is belangrijk altijd eerst de oudste vormen van een woord na te gaan, alsmede gebeurlijke evenknieën in zustertalen. Anders blijft het bij vrije associatie…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.