Skip to content

Schrijfwijze en uitspraak van het (vroege) Oudnederlands

Let op: het volgende is onder voorbehoud en mogelijk onderhevig aan latere aanpassing.

Schrijfwijze

Hier wordt een andere standaardisering van het Oudnederlands gebezigd dan het Instituut voor Nederlandse Lexicologie (INL) doet in diens Oudnederlands Woordenboek. Zo gebruikt het INL een macron boven een klinker om aan te geven dat deze lang is, zoals in ēn ‘een’ en grōt ‘groot’. De macron is voor de meeste mensen die een tekstverwerker gebruiken echter niet vlot voort te brengen. Bovendien, omdat hier een vroegere vorm van het Oudnederlands wordt beschreven, moet er onderscheid kunnen worden gemaakt tussen twee verschillende lange o’s. In het Oudnederlands dat het INL beschrijft is één van die twee reeds veranderd in een tweeklank: uo. Om die redenen wordt hier gebruik gemaakt van het accent aigu en het dakje, waardoor ook de lange klanken ó en ô kunnen worden onderscheiden. Daarnaast worden hier de karakters þ en ð gebruikt waar het INL de th gebruikt. Er zijn meer verschillen, maar die worden voor nu onbesproken gelaten. Hieronder volgt een vergelijking van de twee standaardiseringen:

Taaldacht ‘betekenis’ – INL

aska ‘as’ – aska
bróðer ‘broer’ – bruother
drádan ‘vrezen, bang zijn voor’ – drādan
erða ‘aarde’ – ertha
fêkan ‘bedrog’ – fēkan
gôma ‘maaltijd, onthaal’ – gōma
hring ‘ring’ – ring
io ‘altijd’ – io
jámar ‘verdriet’ – jāmar
kweðan ‘zeggen’ – kwethan
lêþ ‘onaangenaam, hatelijk’ – lēth
mikil ‘groot’ – mikil
niotan ‘bezitten’ – nietan
ôra ‘oor’ – ōra
rím ‘getal, rij’ – rīm
saga ‘verhaal’ – saga
tala ‘spraak’ – tala
þenkjan ‘denken’ – thenken
unker ‘slang’ – unker
widu ‘woud, bos’ – widu


Uitspraak

Klinkers

a – zoals in dag

á – zoals in daar, dus langer uitgesproken dan in maat

e – zoals in dek

ê – zoals in blèren (en Frans Seine); fêkan rijmt dus niet op theekan

i – zoals in wit, óók in woorden als widu.

í – zoals in hier, dus langer uitgesproken dan in lied

io – onduidelijk, mogelijk zoals in eeuw, maar dan korter uitgesproken

iu – onduidelijk, mogelijk zoals in Noors dyr, een klank die tussen dier en duur inzit

ô – zoals in koren (en Frans Rhône); gôma rijmt dus niet op oma

ó – zoals in oma en groot, maar wellicht wat langer uitgesproken

u – zoals in doen.

ú – zoals in stoer, dus langer uitgesproken dan in doen.

Overigens is de uitspraak van e anders indien de volgende, onbeklemtoonde lettergreep een i of j bevat. Dus endi luidt zoals in ik meen dit en niet zoals in ik ken die.

Op vergelijkbare wijze is de uitspraak van u anders indien de volgende, onbeklemtoonde lettergreep een i, j of u bevat. Woorden als kunni en kuri worden niet uitgesproken als koen-nie en koeri, maar meer richting de uitspraak in de huidige vormen kunne en keur. De exacte Oudnederlandse uitspraak is moeilijk vast te stellen.

 

Medeklinkers

b – zoals in boek

d – zoals in daad, ook aan het einde van een woord, zoals in Engels deed

ð – zoals in Engels brother en the

f – zoals in fiets

g – zoals in gaan

h – zoals in huis indien voor klinker; meer langs het gehemelte indien voor medeklinker

j – zoals in jaar

k – zoals in kat, of met een stoot lucht zoals in Engels cat

l – zoals in land, of dunner

m – zoals in maan

n – zoals in noord

ng – zoals in Engels finger, ook op het einde van woorden

p – zoals in schip

r – zoals in rat

s – zoals in samen en mos, of scherper zoals in Engels same en moss

t – zoals in taai, of met een stoot lucht zoals in Engels tough

þ – zoals in Engels thick en myth

v – zoals in leven

w – zoals in Engels way

Dubbele medeklinkers worden ook als zodanig uitgesproken. Dus bijvoorbeeld de -kk- in hnekko ‘nek’ luidt niet zoals in nekken, maar zoals in als pakkans.

 

Bronnen

Quak, A. & J.M. van der Horst, Inleiding Oudnederlands (Leuven, 2002)

Robinson, O. W., Old English and its Closest Relatives (Stanford, 1992)

Schönfeld, M., Historische Grammatica van het Nederlands, 8e druk (Zutphen, 1970)

One Comment

Trackbacks

  1. Nieuw leven voor Oudnederlands « Taaldacht

Reacties zijn gesloten.