Zwarte Piet

De olijke, overdreven uitgebeelde ‘Moorse’ knechten van Sinterklaas zijn iets van de laatste twee eeuwen. Maar pikzwarte gedaanten die rond midwinter de gemeenschap tot goed gedrag verschrikken, al dan niet onder leiding van een gezwinde grijsaard, zijn een oudere en wijdverbreide voorstelling in de Germaanse wereld en daarbuiten. Oorspronkelijk waren het de schimmen der overledenen, daarna geknechte duivels en dergelijken. Zwarte Piet of gewoon Piet bestaat in de Lage Landen dan ook al minstens enkele eeuwen als een van vele volkse namen voor de duivel. Maar waar komt deze benaming vandaan?

Lees verder “Zwarte Piet”

Zij loven in oude liederen Tuisto

Celebrant carminibus antiquis, quod unum apud illos memoriae et annalium genus est, Tuistonem deum terra editum. Ei filium Mannum, originem gentis conditoremque, Manno tris filios adsignant, e quorum nominibus proximi Oceano Ingaevones, medii Herminones, ceteri Istaevones vocentur.

Zij loven in oude liederen, hun enige vorm van historische overlevering, de uit de aarde geboren god Tuisto. Hem schrijven ze een zoon toe, Mannus, de bron en stichter van hun volk, en Mannus drie zonen, naar wier namen die [stammen] bij de zee Ingaevones heten, die in het midden Herminones en de overigen Istaevones.

Zo schrijft de Romeinse geschiedschrijver Tacitus tegen het jaar 100 na Christus in zijn welbekende Germania over het geloof van onze voorouders, de oude Germanen. Terwijl de naam Mannus ongetwijfeld verband houdt met ons woord man, hebben velen hun hoofd gebroken over de naam Tuisto. De naam, die in een van de Germania-handschriften ook als Tuisco voorkomt, is volgens de gebruikelijke duiding te verbinden met het telwoord twee. De oppering is dan dat Tuisto oorspronkelijk een tweeslachtig wezen is, net als Ymir, de oerreus van de Oudnoordse overlevering, of een tweevoudig wezen als de Romeinse Janus, of anders ten dele beantwoordt aan de wijdverbreide idee van een goddelijke tweeling, zoals bijvoorbeeld te vinden in de Oudindische overlevering in de vorm van Yama en zijn zuster Yamī. Zowel Ymir als Yama en Yamī worden overigens verbonden met Latijn geminus ‘tweeling’.

Lees verder “Zij loven in oude liederen Tuisto”

Van goden en dagen

Een van de dingen die de oude, heidense Germanen van de Romeinen overnamen was de zevendaagse week. De dagen in de week kregen weliswaar Germaanse namen, maar naar voorbeeld van de Romeinse namen. Zo hebben diēs Sōlis ‘dag van Zon’ en diēs Lūnae ‘dag van Maan’ begrijpelijkerwijs geleid tot zondag en maandag. In het geval van diēs Sāturnī ‘dag van Saturnus’ is de Romeinse godennaam … Lees verder Van goden en dagen