In delen van het Avondland bestond vanouds de voorstelling van de zonnedochter—de bruid of zuster van de hemelse tweeling. Men kent haar in Letland nog steeds, als Saules meita, en ze is ook te vermoeden in de Griekse schoonheid Helénē.
De omvochten vorstin Helénē, om haar schoonheid vermaard, heette net als andere Griekse vrouwen en godinnen leukṓlenos ‘blankarmig, witarmig’ in de Iliás en de Odússeia. Het is een samenstelling van een bijzonder slag, met verwanten in onze eigen taal.
Heden bekend onder de weinig gewortelde naam moerasspirea, dit inheemse kruid is in veelvoud gevonden in zeer oude graven in Nederland en elders in het Avondland, heeft meerdere gunstige eigenschappen en heette om een daarvan ooit medezoet.
Wie Nederlandse ruinstaven op het scherm wil toveren, en daar is goede reden toe, hoeft heden een stuk minder moeite te doen. De nijvere taalveredelaar C.J. Righart heeft voor ons allen een bijzonder toetsenbord beschikbaar gesteld.
Dit jaar blijkt de korenbloem het meest geliefde inheemse kruid in de gemeente Groningen. Dat geeft reden om eens goed te kijken naar een bijzondere, oude benaming in Nederduitse streken voor deze blauwe schoonheid: tremse.
Een grote verschuiving is gaande. Het kruis wankelt en wedijvert met wereldse droombeelden, en van de halve maan vordert het vaandel. Uit noodzaak en verlangen kies ik voor iets anders: de ontwikkeling van een nieuwe geestelijkheid uit oude wortels.
Kennelijk bij toeval of onbewuste voorkeur beginnen woorden voor vervallen gebouwen e.d. dikwijls met een k, getuige Nederlands krot, gewestelijk knip en Fries klint. Hier heden vestigen we onze aandacht op een vierde: Drents en Gronings kwint.
Tekenend als zen voor het land van de rijzende zon in het verre oosten is, de oorsprong van woord en zaak ligt er ten westen van. Het woord is afkomstig van een Indo-Europese wortel, vermoedelijk een die ook in onze taal rijkelijk aanwezig is. Lees verder “Japans zen en zijn Nederlandse verwanten”
Rustig en roerloos toeven ze vaak, als waren ze het toonbeeld van geduld en bezinning, maar nooit zijn ze ernaar vernoemd—in de Lage Landen althans, waar ze om drie heel andere eigenschappen vanouds puit, kikker en vors heten.
Halverwege de vorige eeuw weer in zwang geraakt bij herinnering aan Saskia van Uylenburgh, de vrouw van Rembrandt van Rijn, de naam Saskia wordt begrepen als uiteindelijk verwijzend naar het volk der Saksen. Maar zouden we dan niet Saksia verwachten?
De grote uitbundigheid van blad en bloem in lente is niets minder dan het toonbeeld van hoogtijd. Laat ons dan eens kijken naar de opmerkelijke gelijkenis tussen twee oude, Germaanse woorden: *dulþô ‘bloemscherm, boomkroon’ en *dulþiz ‘hoogtijd, viering’.