Skip to content

Staarnen

28 september 2010

Staarn je vijanden!

Dat hoorde ik onlangs iemand zeggen. Ik wist niet helemaal wat er met staarnen bedoeld werd, maar later werd me uitgelegd dat het zo veel betekent als ‘onder ogen zien, het gezicht toekeren, confronteren’.

Het staat in elk geval niet in enig woordenboek dat ik heb en mijn bron wist mij de herkomst ook niet te vertellen. Niettemin meen ik het woord te kunnen duiden. Ik vermoed namelijk dat het een afleiding is bij Oudgermaans *sternjō ‘voorhoofd’, dat nog in Duits Stirn en Gronings steern voortleeft, maar in onze taal sinds Middelnederlands sterne niet meer is voorgekomen. De huidige Nederlandse vorm zou dan ook staarn(e) ‘voorhoofd’ zijn. De ontwikkeling van -ern- naar ­-aarn- is een natuurlijke in het Nederlands; vergelijk hoe Middelnederlands gerne tot Nederlands gaarne heeft geleid. (Feitelijk ligt hetzelfde proces ten grondslag aan de ontwikkeling van Oudnederlands ertha tot Nederlands aarde en die van Middelnederlands kerse tot Nederlands kaars.)

Wanneer je iets of iemand “staarnt” dan wend je dat of die letterlijk het voorhoofd toe dus. Het lijkt wat dat betreft dezelfde lading te hebben als het Engelse werkwoord to face. Het kan ook geen kwaad dat staarnen zowel in klank als in betekenis te associeren valt met woorden als staren, star en sterk.

Advertenties
3 reacties leave one →
  1. 29 september 2010 05:55

    Zeer waardevolle (wertvolle) toevoeging. Ik moest gelijk aan Latijn “sternum” (Grieks “sternon”) denken. Kennelijk verwijzen de woorden naar een “plat oppervlak”.

    Allitereert mooi met “stoer”.

    De volgende zin kwam in me op:
    “Hij staarnde hen, met felle fonkeling in de sterren van zijn gezicht”.

    • Olivier van Renswoude permalink*
      29 september 2010 17:23

      Ja, en ik was vergeten om ook Engels stern ‘streng, hard, onbuigzaam’ (van Oudengels styrne) te vermelden.

      “Stoer en staarnend.”

  2. walter gauwloos permalink
    12 mei 2011 21:08

    ook in het Zuid-Nederlands is dit woord behouden.Het woord sterne is herleid tot ster en in het Antwerps star (lang gerokken klank) geworden.Wordt enkel in de volkstaal gebruikt.
    Vb : hij heeft het hoog in zijn star (hoogmoedig))Of : hij kreeg een
    flinke mossel (oorveeg) tegen zijn star.
    Later is de betekenis van voorhoofd verder ontwikkeld tot hoofd in het algemeen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s