Laat die stenen huppelen

Vlug, zonder het op te zoeken: hoe heet de kunst van het zó gooien van platte stenen dat ze huppelen over het water voordat ze zinken?

Velen van u zullen het niet weten of op zijn minst even goed na moeten denken. Het zal ook niet een wijdverbreid tijdverdrijf zijn in de Lage Landen, al kent iedereen het. En in het verleden was het kennelijk niet anders, want er is heel vaak een nieuw woord voor bedacht, als ware men niet zelden verlegen om één.

Bekende woorden zijn keilen, ketsen, kassen, kiskassen, plisje-plasje gooien en ook het laten zeilen en scheren van steentjes langs het water. Andere benamingen zijn keilderen, zeilderen, kitsen, kitsketsen, stipstappen, botten, pleien en slidderen. Of wat dacht u van haantjes en kiekjes maken of het bijzonder zakelijke puidetje-paddetje-waterslag smijten? Ernstige zaken vergen immers ernstige woorden. In het waterrijke Friesland is door de jaren heen ook heel wat versleten, waaronder flikkerje, platjesaaie, sjurrelje, skûdelje, skulferje, slierkje, snjirkje, snjitterje en zowel sweltsjepikke als sweltsjetippe.

Zoals gezegd, aangezien er almaar nieuwe woorden zijn bedacht voor deze handeling is het onwaarschijnlijk dat enig ervan werkelijk oud is, in deze betekenis althans. Toch doet kiskassen de oren spitsen bij de woordengekken onder ons. Ja, het lijkt klankschilderend of een nevenvorm van ketsen en dergelijke, maar er valt een andere herkomst voor te bedenken.

Allereerst, kiskassen is vanouds beperkt tot het noorden van Nederland. Hogelandster Gronings kiskern lijkt er een verbastering van, hetgeen op hogere ouderdom wijze. In het Drents komen naast kiskassen ook de vormen kistkasten en kiskasten voor en dan wordt het opeens een stuk belangwekkender. Het tweede lid kasten lijkt namelijk verdraaid veel op Oudnoords kasta ‘werpen, gooien’, dat voortleeft als Zweeds kasta, Deens kaste, Noors kaste en IJslands kasta, en dat door het Engels is ontleend als to cast. Het eerste lid kis komt ondertussen overeen met Duits Kies ‘kleine, vooral ronde steen’, dat langs Middelhoogduits kis afkomstig is van Oudgermaans *kisą ‘kleine, afgeronde steen’. Van diens verkleinvorm *kisilą komt Middelnederlands kesel en uiteindelijk Nederlands kiezel, waarbij overigens de -ie- door Limburgse of Hoogduitse invloed is gekomen.

Kiskassen –of beter kiskasten– is dan letterlijk ‘rond steentje werpen’. Toeval? Waarschijnlijk. Maar wel een mooie!

Welk woord gebruikt u voor deze edele bezigheid?

11 gedachtes over “Laat die stenen huppelen

      1. Ik heb dat sji(e)ster(e)n nooit gespeld gezien, dus het is mogelijk dat ik een “j” heb gehoord waar een “l”” werd uitgesproken. Sliestern en slistern benaderen dat wat ik heel lang geleden
        gebruikte als synoniem voor het Nederlandse keilen, ook bijzonder goed.

      2. Elders meldde een lezer Veenkoloniaals sjirrelen als benaming voor deze bezigheid. Ik zou niet uit willen sluiten dat uw ouders sji(e)steren gebruikten als een versmelting van sjirrelen en sli(e)steren

      3. Ik zou willen besluiten met de vraag: Heeft de scharrel van sjirrel en sli(e)ster dan toch een mooi, nieuw( ?) en wellicht wat wijderverbreid woord opgeleverd voor die zo lichtvoetige bezigheid?…..

  1. keilen.. en ik wist het meteen, blijkbaar was het iets dat ik bijzonder vond ;-)…. En wat belangrijk was: het moesten juist afgeplatte gladde ronde stenen zijn. Niet te klein en niet te groot. Ronde stenen kon je niet keilen, die ketsten niet omhoog..

  2. In West-Vlaanderen gebruikt men o.a. ‘keilen’.
    Keilen komt van keielen, een frequentief van keien: met een kei gooien. Zou die kei zichzelf een aantal malen laten gooien op dat water?
    Er bestond ook afkeien (iets afsmijten met keien), doodkeien, voortkeien, wegkeien (weggooien)… Het heeft telkens met snelheid te maken. Keien betekent bv. ook ‘vlug lopen’.

  3. Gisteren een ‘nieuw’ oud West-Vlaams woord voor dat keilen geleerd uit ‘Bachten de Kupe’ (strook land tussen de Ijzer, de zee en Frankrijk): puddiege paddiege!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.