Skip to content

Helm en grijm

1 juni 2010

In de jaren dertig zijn in een grootse archeologische vondst in het Engelse gebiedje Sutton Hoo twee 7e eeuwse Angelsaksische begraafplaatsen ontdekt, waaronder een scheepsgraf van (waarschijnlijk) een koning. Een van de vele voorwerpen was een indrukwekkende helm, waarvan hieronder een replica te zien is.

U zou het misschien niet zeggen, maar het woord helm, een algemeen Germaans woord, bevat eigenlijk een achtervoegsel. Het is namelijk een heel oude afleiding van de stam van helen ‘verbergen, beschutten’, op dezelfde wijze zoals bloem bij bloeien hoort, en doem bij doen.

Maar deze helm heeft ook een zorgvuldig gemaakt masker, en zo kom ik op een woord dat ik heel graag opnieuw in gebruik zie, namelijk grijm. Dat is de voortzetting van Middelnederlands grime ‘masker’, dat op diens beurt van Oudgermaans *grīman komt (of diens vrouwelijke variant *grīmōn). Hiervan stammen ook Oudhoogduits grīmo, Oudengels gríma, Oudsaksisch grīma, Oudfries grīme en Oudnoords gríma. In al deze talen betekende het meestal ‘masker’, maar soms ook ‘helm’.

Reynaert bevecht IsengrimOverigens is het woord ook in het Frans terechtgekomen, via de Germaanse Franken die Frankrijk stichtten. In die taal is een afleiding ontstaan die weer in het Nederlands is beland: grimas. En in het Middelnederlands is het episch dierdicht Van den vos Reynaerde overgeleverd. Daarin speelt de wolf Isengrim een grote rol. Zijn naam betekent ‘ijzeren masker’.

Advertisements
2 reacties leave one →
  1. 1 juni 2010 23:09

    De Sutton Hoo burrows (molders) zijn inderdaad heel erg interessant. (En heel mooi)
    De helm en andere artefacten laten een connectie zien met de Vendel-cultuur uit Zweden.
    Er is dan ook wel wat Viking-invloed in Suffolk, maar ook in Norfolk te vinden.
    Overigens, waar aan de Oostkust van Engeland niet?. 😀

    Ik stelde me ook altijd zo voor dat het woord Isengrim zo’n soort Vikinghelm betrof. Het lijkt een tijd in de mode te zijn geweest, om allerlei gezichbedekking van ijzer in de vorm van maskers, malienringen en “brillen” te hebben. Dankzij de historische herlevingshobby (re-enactment->?) kunnen we bij evenementen een beeld vormen van de indruk die zoiets maken kan.

    • Olivier van Renswoude permalink*
      2 juni 2010 23:37

      Een prikkelende gedachte, dat zo’n Isengrim (of IJzengrijm ;-)) een soort van Wikinghelm was. Ik kan me niet herinneren dat er Middeleeuwse verluchtingen zijn (van zo’n helm) bij het verhaal van Reynaert, maar het is inderdaad heel goed mogelijk dat het verhaal (of in elk geval de naam) stamt uit een tijd dat die helmen in de mode waren.

      Die “brilgrijmen” zijn ook echt het toppunt van Wikinghelmen, trouwens.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s