Skip to content

Trouw schrift, geheimzinnige taal

7 december 2010

Het Nederlands staat bekend als een vrij consistente taal aangaande schrijfwijze. Zo is er grote samenhang tussen wat er op schrift staat en wat er gesproken wordt. Met andere woorden: de letters in ons schrift hebben een vrij vaste klankwaarde. In het Engels is dat wel anders. Neem woorden als rough, through en though. Op schrift lijken ze op elkaar; in uitspraak verschillen ze nogal. Zo’n uiteenloping tussen schrift en spraak komt deels doordat het Engels de laatste eeuwen weinig spellingwijzigingen heeft ondergaan, terwijl de uitspraak wel ingrijpend is veranderd. Het geschreven Nederlands is wat dat betreft, net als bijvoorbeeld het Noors, meer bij de tijd.

Maar het Nederlands heeft een eigenaardige gewoonte rond d’s en t’s, want de regels gebieden ons op veel plekken een d te schrijven waar wij (al meer dan duizend jaar) eigenlijk een t uitspreken. En zo bleek deze week maar weer eens hoeveel Nederlanders hierover struikelen. Vaak schrijft men een d waar volgens de regels een t hoort te staan en een t waar een d hoort te staan. Of men schrijft bijvoorbeeld ik wordt of hij word. Veel mensen spreken hier schande van. Hoe moeilijk kan het zijn om de regels te onthouden? Wel, het is vast zo dat bijna iedereen aangeleerd kan worden om in dezen foutloos te schrijven, maar kennelijk kost dat nu eenmaal veel moeite.

En wat mij betreft lossen we dit als volgt op: vanaf nu schrijven we weer een t waar we ook een t zeggen (en een d waar we een d zeggen). Dus net zoals we één gans, twee ganzen en één raaf, twee raven schrijven, schrijven we ook één arent, twee arenden. Zo deed men het ook in de Middeleeuwen. En dit doen we ook met de werkwoorden: ik wort gehoort, hij wort gehoort, wij worden gehoort, de gehoorde mensen enz.

Het is even wennen, maar zo zorgen we ervoor dat het Nederlands consistent is en blijft. En zo wordt veel onderwijzers en leerlingen een heleboel tijd en moeite bespaard die ze vervolgens ergens anders aan kunnen besteden. Let wel, ik bepleit hier niet dat mensen puur schrijven zoals ze willen schrijven noch dat we de normen rond uitspraak loslaten. Conventies en regels blijven belangrijk. Ik bepleit enkel dat we de conventies bijwerken. Anders krijgen onze nazaten onzinnige toestanden zoals in het Engels, met zijn rough, through en though. Laat de Engelsen gewoon ruff, throo en thow of iets dergelijks schrijven, en laat ons de t’s schrijven die wij duizend jaar geleden ook al schreven en uitspraken.

Het hart van onze taal ligt niet in haar spelling, maar in haar woordenschat en uitdrukkingen. We kunnen ons beter druk maken om de gemakzuchtige gewoonte om woorden van andere talen over te nemen, en in plaats daarvan onze creativiteit prikkelen en zélf woorden verzinnen. We kunnen ons beter druk maken om hoe leenwoorden vaak de woorden van eigen bodem niet aanvullen, maar vervángen. Laat onze taal in hemelsnaam geheimzinnig blijven voor mensen die haar niet spreken. Het houdt de wereld veel spannender.

Advertisements
12 reacties leave one →
  1. Karel permalink
    8 december 2010 15:44

    Ik ben volledig akkoord met uw pleidooi: het schrift zou geen drempel, maar een middel moeten zijn om de taal makkelijk en duidelijk weer te geven. Anders bestaat er het gevaar dat we stilaan terugkeren naar situaties zoals in het oude Egypte, waarin het schriftsysteem bewust moeilijk gehouden werd waardoor enkel een beperkte elite van schrijvers het schrift machtig was…

  2. bbleeker permalink
    8 december 2010 16:25

    Ja, goed idee! En laten we ook de tussen-n in samenstellingen afschaffen, die hoor je ook niet en zorgt ook alleen maar voor onduidelijke en verwarrende regels. Gewoon, overal een e waar je ‘m hoort, en die n, die toch niet uitgesproken wordt, weglaten. Dus niet alleen weer ruggegraat en pannekoek, maar ook ballebak? Ja, want de oude regel van het ‘noodzakelijke meervoud’ was óók onduidelijk en verwarrend. (Was het volgens die regel nou hondenbrood of hondebrood?)

  3. 8 december 2010 17:42

    Ik ben het er in grote lijnen ook mee eens. Zelf geef ik bijles Engels en ik merk dagelijks hoe nodeloos veel tijd en moeite de spelling leerlingen kost – en wanneer ze ook nog eens dyslexie hebben wordt het een bijna hopeloze zaak. Wellicht ken je ook het voorbeeld van Bernard Shaw, die ‘ghoti’ verzon als alternatieve spelling voor ‘fish’ (‘gh’ als in ‘tough, ‘o’ als in ‘women’ en ‘ti’ als in ‘nation’).

    De ouderwetse spelling heeft echter wel een paar voorbeelden: je kunt de oude uitspraak er in herkennen en oudere literatuur hoeft niet steeds herspeld te worden, waardoor een schrijver als Milton eenvoudig in het origineel gelezen kan worden, in tegenstelling tot zijn tijdgenoot Vondel. Bovendien zal iemand zorgvuldiger omgaan met een spellingsysteem waarvoor hij moeite heeft moeten doen om het te leren beheersen. Verder heeft ook de dt-regel m.i. een zeker nut: kinderen worden door dit soort regels gedwongen stil te staan bij de onderliggende grammaticale structuur van taal, wat een nuttige vaardigheid is om aan te leren. Ten slotte verandert de uitspraak van woorden continu, en zijn er bovendien regionale verschillen, waardoor een spellingssysteem dat geheel bij de uitspraak aansluit onmogelijk is.

    Hm, tijdens het typen ben ik toch weer gaan twijfelen over de voordelen van een ‘ouderwets’ spellingssysteem als het Engels…

  4. Cornelis van Eykelen permalink
    8 december 2010 22:45

    Ik sluit me volledig aan bij dit pleidooi en ook bij dat van bbleeker.

  5. Olivier van Renswoude permalink*
    9 december 2010 19:45

    Het is een aangename verrassing om (vrijwel) unanieme bijval te krijgen. Dank allen. Veel mensen zouden flauwvallen bij de gedachte aan een dergelijke wijziging, denk ik zo.

    BBleeker, goed punt. Ik kan meestal ook weinig met die n. Laat ons het gewoon houden op een verbindings-e en een verbindings-s, net zoals in het Noors. En mocht er toch een n nodig of gewenst zijn, dan wijst dat zich vanzelf. Wellicht dat ik hier binnenkort nog een stuk aan besteed.

    Kasper, dat voorbeeld van Shaw kende ik. Heel geestig! Maar bij de bezwaren die je noemt had ik nog niet stilgestaan. Ik denk wel dat de onderliggende grammaticale structuur nog redelijk veilig zou blijven. Het Nederlands kent meer uitzonderingen aangaande werkwoordsvervoegingen. Neem bijvoorbeeld het werkwoord willen. Ik zie niemand naar voorbeeld van ik wil, jij wilt, hij wil bijvoorbeeld ik loop, jij loopt, hij loop zeggen.

    Ik kan me wel voorstellen dat een spellingwijziging zoals die ik bepleit ervoor zorgt dat mensen jij wort, hij wort allengs voelen als een vervoeging van een werkwoord *worren. Maar daar heb ik weinig problemen mee.

    Wat betreft het lezen van oude literatuur: daarin werd juist vaak al geschreven met een t als men die ook uitsprak, en niet met de later (volgens mij) vrij kunstmatig ingevoerde d. Zo schrijft Vondel zelve het voltooid deelwoord met een t.

    Ten slotte ben ik het met je eens dat we niet te snel de uitspraak moeten volgen. Maar in dit geval is er inmiddels al duizend jaar verstreken.

  6. 13 mei 2011 17:33

    Ben je bekend met het het pedagogisch fonetische rijm ‘the Chaos’, die bolstaat van de Anglo-Saksische tongstuiters?

    The Chaos
    by G. Nolst Trenite’ a.k.a. “Charivarius” 1870 – 1946

    Dearest creature in creation
    Studying English pronunciation,
    I will teach you in my verse
    Sounds like corpse, corps, horse and worse
    I will keep you, Susy, busy,
    Make your head with heat grow dizzy.
    Tear in eye your dress you’ll tear,
    So shall I! Oh, hear my prayer,
    Pray, console your loving poet,
    Make my coat look new, dear, sew it!
    Just compare heart, beard and heard,
    Dies and diet, lord and word,
    Sword and sward, retain and Britain.
    (Mind the latter, how it’s written).
    Made has not the sound of bade,
    Say said, pay-paid, laid, but plaid.
    Now I surely will not plague you
    With such words as vague and ague,
    But be careful how you speak,
    Say break, steak, but bleak and streak.
    Previous, precious, fuchsia, via,
    Pipe, snipe, recipe and choir,
    Cloven, oven, how and low,
    Script, receipt, shoe, poem, toe.
    Hear me say, devoid of trickery:
    Daughter, laughter and Terpsichore,
    Typhoid, measles, topsails, aisles.
    Exiles, similes, reviles.
    Wholly, holly, signal, signing.
    Thames, examining, combining
    Scholar, vicar, and cigar,
    Solar, mica, war, and far.
    From “desire”: desirable–admirable from “admire.”
    Lumber, plumber, bier, but brier.
    Chatham, brougham, renown, but known.
    Knowledge, done, but gone and tone,
    One, anemone. Balmoral.
    Kitchen, lichen, laundry, laurel,
    Gertrude, German, wind, and mind.
    Scene, Melpomene, mankind,
    Tortoise, turquoise, chamois-leather,
    Reading, reading, heathen, heather.
    This phonetic labyrinth
    Gives moss, gross, brook, brooch, ninth, plinth.
    Billet does not end like ballet;
    Bouquet, wallet, mallet, chalet;
    Blood and flood are not like food,
    Nor is mould like should and would.
    Banquet is not nearly parquet,
    Which is said to rime with “darky.”
    Viscous, Viscount, load, and broad.
    Toward, to forward, to reward.
    And your pronunciation’s O.K.,
    When you say correctly: croquet.
    Rounded, wounded, grieve, and sieve,
    Friend and fiend, alive, and live,
    Liberty, library, heave, and heaven,
    Rachel, ache, moustache, eleven,
    We say hallowed, but allowed,
    People, leopard, towed, but vowed.
    Mark the difference, moreover,
    Between mover, plover, Dover,
    Leeches, breeches, wise, precise,
    Chalice, but police, and lice.
    Camel, constable, unstable,
    Principle, disciple, label,
    Petal, penal, and canal,
    Wait, surmise, plait, promise, pal.
    Suit, suite, ruin, circuit, conduit,
    Rime with “shirk it” and “beyond it.”
    But it is not hard to tell,
    Why it’s pall, mall, but Pall Mall.
    Muscle, muscular, gaol, iron,
    Timber, climber, bullion, lion,
    Worm and storm, chaise, chaos, and chair,
    Senator, spectator, mayor,
    Ivy, privy, famous, clamour
    And enamour rime with hammer.
    Pussy, hussy, and possess,
    Desert, but dessert, address.
    Golf, wolf, countenance, lieutenants.
    Hoist, in lieu of flags, left pennants.
    River, rival, tomb, bomb, comb,
    Doll and roll and some and home.
    Stranger does not rime with anger.
    Neither does devour with clangour.
    Soul, but foul and gaunt but aunt.
    Font, front, won’t, want, grand, and grant.
    Shoes, goes, does. Now first say: finger.
    And then: singer, ginger, linger,
    Real, zeal, mauve, gauze, and gauge,
    Marriage, foliage, mirage, age.
    Query does not rime with very,
    Nor does fury sound like bury.
    Dost, lost, post; and doth, cloth, loth;
    Job, Job; blossom, bosom, oath.
    Though the difference seems little,
    We say actual, but victual.
    Seat, sweat; chaste, caste.; Leigh, eight, height;
    Put, nut; granite, and unite.
    Reefer does not rime with deafer,
    Feoffer does, and zephyr, heifer.
    Dull, bull, Geoffrey, George, ate, late,
    Hint, pint, Senate, but sedate.
    Scenic, Arabic, Pacific,
    Science, conscience, scientific,
    Tour, but our and succour, four,
    Gas, alas, and Arkansas.
    Sea, idea, guinea, area,
    Psalm, Maria, but malaria,
    Youth, south, southern, cleanse and clean,
    Doctrine, turpentine, marine.
    Compare alien with Italian,
    Dandelion with battalion.
    Sally with ally, yea, ye,
    Eye, I, ay, aye, whey, key, quay.
    Say aver, but ever, fever.
    Neither, leisure, skein, receiver.
    Never guess–it is not safe:
    We say calves, valves, half, but Ralph.
    Heron, granary, canary,
    Crevice and device, and eyrie,
    Face but preface, but efface,
    Phlegm, phlegmatic, ass, glass, bass.
    Large, but target, gin, give, verging,
    Ought, out, joust, and scour, but scourging,
    Ear but earn, and wear and bear
    Do not rime with here, but ere.
    Seven is right, but so is even,
    Hyphen, roughen, nephew, Stephen,
    Monkey, donkey, clerk, and jerk,
    Asp, grasp, wasp, and cork and work.
    Pronunciation–think of psyche–!
    Is a paling, stout and spikey,
    Won’t it make you lose your wits,
    Writing “groats” and saying “grits”?
    It’s a dark abyss or tunnel,
    Strewn with stones, like rowlock, gunwale,
    Islington and Isle of Wight,
    Housewife, verdict, and indict!
    Don’t you think so, reader, rather,
    Saying lather, bather, father?
    Finally: which rimes with “enough”
    Though, through, plough, cough, hough, or tough?
    Hiccough has the sound of “cup.”
    My advice is–give it up!

    • Olivier van Renswoude permalink*
      17 mei 2011 20:42

      Ah, die had ik eens gelezen, maar sindsdien tevergeefs getracht opnieuw te vinden, omdat ik de naam van dichter en gedicht was vergeten. Hartelijk dank!

  7. walter gauwloos permalink
    8 juni 2011 12:03

    volledig akkoord met jou Olivier.
    En ook uitnamen zoals goo-chelen, goo-chem afschaffen.Open lettergrepen
    kort schrijven : dus gochelen, gochem
    Ook woorden zoals : over-zeese gebieden wordt overzese.

  8. 26 februari 2014 15:02

    Wel, de d/t-kwestie valt nog te beredeneren; tot in Havo2 had ik’ m niet door, maar sindsdien is die geland en pas ik die toe.

    Het vergt wel wat denkwerk (ik ben dyslectisch) voordat je iets neerzet, maar de regel is logisch; dat kan ik weer niet zeggen van gouw, blauw, bouw, rauw, rouw, pauw; dat doet een beroep op parate kennis.

    Ik proef een beetje een redenering in de trant van ‘laten we het niet te moeilijk maken voor wie zich er niet grondig genoeg in verdiepen wil/verdiept heeft’.

    Ik kan me wel vinden in Kaspers verhaal over grammaticale structuren; dat klopt ook wel, maar een dyslect vindt dat niet zo’n probleem (eigen ervaring).

    • Olivier van Renswoude permalink*
      27 februari 2014 00:15

      Zo terugkijkend is voor mij de belangrijkste tegenwerping toch wel dat een oude, achterblijvende spelling beter de geschiedenis van woorden toont. Dat maakt oude geschriften gemakkelijker te lezen en, belangrijker misschien, het kan een taal meer diepgang en bekoorlijkheid geven.

Trackbacks

  1. Twee spellingen « Taaldacht
  2. Taalverrijking | Taaldacht

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s