Skip to content

Woorden naar klanken

15 december 2010

Onlangs werd mij gevraagd of ik een evenwoord voor synthesizer wist. Bij zo’n vraag begin ik meestal met een kijk in de geschiedenis en de opbouw van het leenwoord in kwestie en tracht ik een samenstelling of een afleiding te bedenken die zowel in inhoud als klank ‘klopt’ en bruikbaar is. Maar bij synthesizer ging ik terstond op zoek naar een klankwoord.

Een klankwoord, ook wel een klanknabootsing of een onomatopee genoemd, is een woord dat gevormd is naar het geluid dat het aangeduide maakt. Een van de bekendste klankwoorden is koekoek. Onder vogelnamen zijn dan ook betrekkelijk veel klankwoorden te vinden. Dat hoeft niet te verbazen, want vogels zijn vaak aan hun stem te herkennen en te onderscheiden. Vogels, wij loven u.

Hoe dan ook, een synthesizer is bij uitstek een luidend ding. Uiteraard, hij kan een verscheidenheid aan klanken voortbrengen, maar hij zal het meest gebruikt worden en het bekendst zijn om het soort klanken dat andere instrumenten níét kunnen voortbrengen. Zo wordt de synthesizer vaak gebruikt voor klanken die onafgebroken luiden en heel korte dan wel heel trage wendingen nemen. De synthesizer kan werkelijk een muur aan klank leveren. Een soundscape, of luidschap, van jewelste.

En met zulks in het achterhoofd, of wellicht meer in het onderbewuste, kwam ik na de vraag om een evenwoord voor synthesizer binnen enkele tellen op het klankwoord zwoezer.

Een zwoezer? Ja, een zwoezer. Zijn er varianten denkbaar? Ik hoor ze graag.

Klankwoorden zijn een groot goed. Gaat onze woordenschat uiteindelijk terug op een verzameling klankwoorden? Anders gezegd, spraken de eerste sprekers van taal enkel in klankwoorden en heeft dat geheel zich allengs ontwikkeld tot de woordenschat zoals wij dat heden kennen, waarbij de klank van een woord doorgaans weinig verband lijkt te hebben met hetgeen het aanduidt?

Misschien. Misschien is onze woordenschat inderdaad ‘verworden’ tot iets arbitrairs. Toch zit er nog aardig wat klanknabootsing in onze woordenschat. Denk (afgezien van zwoezer) bijvoorbeeld aan al die woorden die met zw- beginnen en dikwijls verband houden met een zwaaiende, zwiepende, zwierende beweging. Of neem de woorden die met sn- beginnen. En is het niet zo dat een klank als /b/ eerder ‘zachter’ of ‘ronder’ voorkomt dan bijvoorbeeld een klank als /k/? Uiteraard, we vinden een bal een bal omdat we dat ding nu eenmaal bij dat woord kennen, maar het woord en de klank bal past beter bij een bal dan een klankwoord als psirukki of lif of iets dergelijks.

Zwoezer dus.

Maar er was, in mijn verbeelding, destijds ook zwenter als woord voor ‘helikopter’. De zw- van de zwaaibeweging, de –went- van de wentelbeweging, en de ­-er omdat het een uitvoerend ding is. Zwenter.

Deelt u vooral uw eigen klankwoordvindingen mede.

Advertenties
3 reacties leave one →
  1. Anton permalink
    15 december 2010 14:04

    Ha Olivier, mooie overpeinzingen! Ik ken iemand die er heilig van overtuigd is dat Wielewaal ook een onomatopee is: “Wie-le-waaaaaal” zou het in de bomen klinken.
    Bedankt voor deze niewe aanwinst naast taluw en webstek.

    • Olivier van Renswoude permalink*
      15 december 2010 20:21

      Dank je Anton!

      Ik heb de roep van de wielewaal nog even beluisterd. Ik moet zeggen, het is best een klanknabootsende naam, ook al heeft de naam een echte etymologie.

      Helaas zijn taluw en webstek niet mijn vindingen.

  2. walter gauwloos permalink
    21 mei 2011 19:54

    Een nieuw woord voor helicopter is weeral gesmeed.Zwenter kan bij
    wentelwiek (of wiek),stegel of hefschroefvliegtuig (ik zeg liever
    hefschroever omdat dat minder omslachtig is)gevoegd worden.
    Wie beweert er nu dat het Nederlands een arme taal is vergeleken met
    het Frans of het Engels ? Kijk maar naar het groot woordenboek der Nederlandse taal. 40 boekdelen geloof ik.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s