Skip to content

Le point-virgule

10 juni 2011

Inmiddels is de storm weer gaan liggen, maar enkele jaren geleden woedde er een hevig debat over de al dan niet tragische teloorgang van de puntkomma. Met name in Engels- en Franstalige media was een ieder die het woord semicolon of point-virgule in de mond nam zijn leven niet meer veilig. Het debat werd aangezwengeld door Fransen die hun onverbeterlijke taalpurisme nu eens op de leestekens wilden botvieren: de naderende ondergang van de puntkomma zou te wijten zijn aan de verderfelijke invloed van Angelsaksische taalvandalen. Les rosbifs zijn immers veel te ruw en onbehouwen – met hun slechte bier en barbaarse eetgewoontes – om zo’n elegante en subtiele uitvinding als de puntkomma op waarde te kunnen schatten.

De Engelsen en Amerikanen lieten dit uiteraard niet op zich zitten en sloegen genadeloos terug: de puntkomma is het meest verwijfde, krachteloze, afzichtelijke, en volkomen nutteloze leesteken dat ooit uitgevonden is, aldus de Engelstalige consensus. Amerikanen in het bijzonder beschouwen puntkomma’s als de as van het kwaad onder de leestekens. Zo geeft schrijver en blogger James Scott Bell hetzelfde gezonde advies over de puntkomma als over de aubergine (‘te allen tijde vermijden!’) en volgens de immer eloquente Kurt Vonnegut hebben we te maken met een hermafrodiete travestiet zonder enig bestaansrecht. Het is kortom niet alleen een cultureel, maar ook een sexueel geladen symbool geworden; echte mannen, aldus de Amerikanen, gebruiken geen puntkomma’s.

Hoewel ik begrijp dat puntkomma’s niet thuis horen in het realistische, hard-boiled proza van veel moderne schrijvers, waarin korte en krachtige zinnen als mitrailleurkogels op de lezer afgevuurd worden, zijn ze onmisbaar voor een meer soepele, flexibele en bedachtzame stijl. Ze maken lange en toch gestructureerde zinnen mogelijk, een kalm en toch stromend ritme waarin het leggen van verbanden aan de verbeelding van de lezer overgelaten wordt. Het zou dan ook zonde zijn als ze geheel verdwijnen uit onze taal; leestekens zijn als rustpunten of tempomarkeringen in muziek, met elk hun eigen effect op de stroom van woorden en gedachtes en elk met hun eigen kwaliteiten en toepassingen. Lewis Thomas, een zeldzame Amerikaanse beschermer van deze bedreigde diersoort, beschrijft mooi hoe puntkomma’s een lezer kunnen bijstaan:

Soms vang je in een lange zin een glimp op van een naderende puntkomma, en dan voelt het alsof je een steil pad door het bos beklommen hebt en bij een bocht in de verte een houten bankje ontwaart, een plek waar je even kunt uitrusten en op adem komen, alvorens je de weg naar het eindpunt vervolgt.

Links:

De Franse puntkomma

De mannelijke puntkomma

The Semicolon Appreciation Society (met shirts en bekers!)

Advertenties
5 reacties leave one →
  1. Olivier van Renswoude permalink*
    10 juni 2011 21:25

    Ha, uitstekend – ik zat te grinniken tijdens het lezen van je stuk. Die puntkomma is ook mij tamelijk dierbaar; ik denk dat ik haar vaker gebruik dan de meeste mensen. Al doe ik wellicht voor jou nog onder. (Wel had ik in Joest twee puntkomma’s in één zin. Ik weet niet hoe daar tegenaan gekeken wordt.)

    Ze is, om de genoemde redenen, ook echt ‘onmisbaar’, meen ik. De keren dat ik van mensen het verzoek krijg hun teksten na te zien vervang ik regelmatig een punt of een komma door deze goede vondst.

  2. walter gauwloos permalink
    10 juni 2011 21:42

    Dat Engelsen en Fransen niet bepaald goede winnen (vrienden) zijn, weten we al langer dan vandaag. De Engelsen kunnen het nog steeds niet verkroppen dat ze in 1066 zijn veroverd door de Normandiers (verfranste wijkingen), terwijl de Fransen nog steeds bonen vreten dat ze juist door hun aartsvijand de Engelsen zijn bevrijd
    in de 2e wereldkrijg.
    Hoewel ikzelf niet Frans gezind ben, moet ik wel toegegeven, dat onze Zuiderburen
    toch meer taalfierheid hebben dan wij.Elk Engels insluipsel wordt onmiddellijk
    vertaald. Kijk maar naar hun taluw benamingen.Mijn leraar Engels vertelde me ooit
    dat er in Frans Canada een kraampje stond met de vermelding :CHIENS CHAUDS’ als vertaling van ‘HOT DOGS’.Zover hoeft het voor mij ook niet, maar we kunnen wel een puntje zuigen aan hun beleid.

  3. 12 juni 2011 14:31

    ‘Warme hondjes’ gaat mij ook wat ver, maar ik kan het onderliggende sentiment – een gezonde liefde en belangstelling voor de eigen taal – zeker waarderen.

    Overigens denkt men dat Engelsen meer puntkomma’s gebruiken dan Amerikanen, mogelijk omdat laatstgenoemden eerder bang zijn dat ze intellectualistisch/pretentieus/warrig/krachteloos overkomen. Zou eenzelfde soort verschil tussen Hollands en Belgisch Nederlands te ontdekken zijn?

  4. Gungnir permalink
    3 augustus 2011 09:38

    Dat “chiens chauds” kon nog wel eens een grapje zijn, aangezien in het Frans een teef (vrouwtjes hond) “en chaleur” is wanneer ze loops is. In het Engels is dat overigens “in heat”. Leuk om hier ook weer een (vermoedelijk) zelfde stam-uitdrukking te vinden in de beide elkaar niet goed gezinde talen….

Trackbacks

  1. Accelerando « Taaldacht

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s