Skip to content

Die stomme e gevee

21 juni 2010

De stomme e woekert in het Nederlands. Waar buigingsuitgangen vroeger meestal een volle, ronde klinker hadden, is nu nagenoeg overal een stomme e te vinden. Ik heb eerder al laten merken dat ik deze ontwikkeling best jammer vind.

Des te mooier vind ik de zeldzame gevallen waar de volle, ronde klinker van vroeger is behouden. Een goed voorbeeld hiervan is het woord vijand. Dit is eigenlijk het tegenwoordig deelwoord bij het Oudgermaanse werkwoord *fijēn ‘haten, tegenstaan’. Als dat werkwoord was overgeleverd in het Nederlands, dan zou het nu vijen luiden. Een vijand is dus eigenlijk een vijende, dat wil zeggen een ‘hatende, tegenstaande’. Op eenzelfde wijze is een vriend eigenlijk een vrijende (van vrijen in de oudere betekenis ‘als een naaste bejegenen’), alleen is daar het woord sterk samengetrokken.

De volle, ronde klinker in vijand is waarschijnlijk behouden omdat de duivel met dit woord werd aangeduid. Het werd min of meer een naam; over het algemeen blijven oude vormen langer behouden in namen. Hetzelfde zien we bij een naam voor God die weliswaar aan het Duits is ontleend: de Heiland, eigenlijk de Helende. Of neem de naam van de meestersmid uit de Germaanse mythologie: Wieland. Waarschijnlijk is diens naam ook een tegenwoordig deelwoord, en wel bij een werkwoord dat zoveel als ‘kunstig vervaardigen’ betekent, verwant aan Oudnoords vél ‘list, kunstgreep’.

Overigens komt van de wortel van vijand ook Middelnederlands (ge)vee ‘onderling vijandig’, waarvan vete ‘traditionele vijandschap’. Mogelijk komen ook feeks en helleveeg van deze wortel. In het Engels vinden we de verwanten foe ‘vijand’ en fiend ‘duivel, demon’, de tegenhanger van ons woord vijand.

Zoals ik op meerdere plekken de stomme e liever kwijt dan rijk ben, zou ik graag zien dat het tegenwoordig deelwoord weer met een volle, ronde klinker kan worden gebruikt. Al was het maar op schrift. Of op zijn minst in de gevallen dat wij het gebruiken als zelfstandig naamwoord of (bij)naam. Het zou onze taal verkwikken.

Advertenties
5 reacties leave one →
  1. Guus permalink
    21 juni 2010 23:02

    Gelukkig is er nog ‘avond’ < *êbunþa-: ook hier is de ontkleuring niet volledig. Overigens kan men voor ronde sjwa's ook prima bij Nico Dijkshoorn terecht.

    • Olivier van Renswoude permalink*
      22 juni 2010 00:56

      Avond is ook een fraai voorbeeld, inderdaad. Jammer genoeg kan ik zo 1-2-3 niet een wedervoorbeeld vinden.

      Het is grappig hoe zo’n ronde klinker in de buigingsuitgang ineens een stuk minder aantrekkelijk wordt met de stijl van Dijkshoorn in het achterhoofd. En dat is niet gemeen bedoeld.

  2. walter gauwloos permalink
    10 mei 2011 21:42

    Dat klinkers verdoffen stoort mij niet zozeer. Ik vind het wel jammer
    dat sterke werkwoorden worden herleid tot zwakke.Ook het verdwijnen van de woordgeslachten. In Vlaanderen worden die gelukkig nog strikt toegepast.Het verstenen van de aanvoegende wijs betreur ik evenzeer.
    Het valt me op dat in de Zuiderse landen de talen klankvoller zijn.
    Neem nu het Italiaans daar eindigt bijna elk woord op een klinker.
    Heeft dat nu misschien met de zon te maken ? Of misschien dat die zuiderlingen, die steeds druk bezig zijn, meer vuur leggen in hun taal(dus meer klanken voortbrengen) zeker dan als het om de liefde gaat,
    terwijl wij noorderlingen nuchterder zijn???
    Nu zijn de Scandinaviese talen zijn ook klankrijk,maar toch niet te vergelijken met de Latijnse talen.
    Tja het Duits, Engels en Nederlands zijn wellicht meer zakentalen en
    daardoor koeler.
    Het is maar een veronderstelling.

Trackbacks

  1. Natuur « Taaldacht
  2. Aranmánoth « Taaldacht

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s