Skip to content

Over hobbits en azalea’s

21 juni 2012

Op het vorige week gehouden poëziefestival in Rotterdam werd liefhebbers de kans geboden in het bijzijn van een dichter, een vertaler en andere belangstellenden, een aantal gedichten te vertalen. Nou ben ik niet erg vertrouwd met het onherbergzame landschap der moderne poëzie, maar de mogelijkheid om een aantal van deze  bijeenkomsten bij te wonen wilde ik niet mislopen. Vertalen, en in het bijzonder het vertalen van scheppend, dichterlijk taalgebruik, heb ik altijd de beste manier gevonden om mijn beheersing van bron- en doeltaal bij te schaven.

In dit geval kwam een werk van de Canadese dichteres Karen Solie (1966) ter sprake, waarin zij een tamelijk opvallend beeld gebruikt om een plant te beschrijven, namelijk ‘the azalea flowering like the gestures and cries / of someone off the trail who sees a / helicopter.’ Even afgezien van ‘the gestures and cries’, is ‘someone off the trail’ op zijn minst een uitdaging. Zo kun je je afvragen of deze constructie in het Nederlands wel acceptabel is. Zo ja, dan lijkt ‘iemand die, het spoor bijster, / een helikopter ziet’ een logische oplossing. Zo niet, dan zullen we er een bijzin van moeten maken: ‘iemand die het spoor bijster is / en een helikopter ziet’.

Ook inhoudelijk valt er genoeg te bediscussiëren. ‘Het spoor bijster’ is sterker metaforisch geladen dan ‘off the trail’, dat evengoed in letterlijke zin gebruikt kan worden. We zouden het daarom ook kunnen vertalen met ‘verdwaald’, waarbij weer het beeld van een weg verloren gaat. We kunnen óók kiezen voor een oplossing als ‘iemand die de weg kwijt is’ of ‘iemand die, van het pad geraakt’. Iets vrijer wellicht: ‘iemand die, ver van het gebaande pad’. Mijn stem, voor wat het waard is, zou uiteindelijk gaan naar ‘de azalea, bloeiend als het zwaaien en schreeuwen / van iemand die de weg kwijt is / en een helikopter ziet’.

In dergelijke discussies besef ik altijd weer hoe spijtig het is dat de kunst van het vertalen gewoonlijk in eenzaamheid beoefend wordt, met het woordenboek, Google en Wikipedia als enige aanspreekpunten. Het is mijn ervaring dat juist in het contact met andere taalgebruikers de mooiste oplossingen ontstaan, en de waardevolste nieuwe inzichten in bron- en doeltaal.

Als experiment lijkt het me dan ook de moeite waard als – in navolging van Vast beyond the thought… – verschillende pennen zich eens zouden wagen aan onderstaande passage uit Tolkiens The Hobbit (1937), waarvan eind dit jaar een verfilming verschijnt. Hoezeer daarin Tolkiens boek ook verknipt zal worden, er zal ongetwijfeld ruimte zijn voor de geladen woorden die de dwerg Thorin Oakenshield, vlak voor zijn sterven, uitspreekt tegen titelpersonage Bilbo Baggins. Wellicht kunnen we tevoren met enkele Taaldacht-vertalers tot een vertaling komen, die aan de poëzie en dramatiek van Thorins woorden meer recht doet dan de komende ondertiteling, en wellicht ook dan Max Schucharts gepubliceerde vertaling.

Tolkien schreef:

“Farewell, good thief,” he said. “I go now to the halls of waiting to sit beside my fathers, until the world is renewed. Since I leave now all gold and silver, and go where it is of little worth, I wish to part in friendship from you, and I would take back my words and deeds at the Gate”

“There is more in you of good than you know, child of the kindly West. Some courage and some wisdom, blended in measure. If more of us valued food and cheer and song above hoarded gold, it would be a merrier world. But sad or merry, I must leave it now. Farewell!”

Advertenties
2 reacties leave one →
  1. Olivier van Renswoude permalink*
    25 juni 2012 13:05

    Altijd een mooie uitdaging!

    Ik vrees dat ik gewend ben zeer letterlijk te vertalen, maar dat betekent niet dat ik niet zekere afwegingen maak:

    Oorspronkelijk
    “Farewell, good thief,” he said. “I go now to the halls of waiting to sit beside my fathers, until the world is renewed. Since I leave now all gold and silver, and go where it is of little worth, I wish to part in friendship from you, and I would take back my words and deeds at the Gate.”

    “There is more in you of good than you know, child of the kindly West. Some courage and some wisdom, blended in measure. If more of us valued food and cheer and song above hoarded gold, it would be a merrier world. But sad or merry, I must leave it now. Farewell!”

    Vertaling
    “Vaarwel, goede dief,” zei hij. “Ik ga nu naar de hallen van wachting om naast mijn vaderen te zitten, tot de wereld is hernieuwd. Daar ik nu alle goud en zilver achterlaat, en ga waar het van weinig waarde is, wens ik in vriendschap van jou te scheiden, en zou ik terugnemen mijn woorden en daden bij de Poort.”

    “Er is meer goeds in jou dan je weet, kind van het aangename Westen. Wat moed en wat wijsheid, met mate vermengd. Als meer van ons eten en jubel en zang boven opgepot goud zouden schatten, dan zou het een vrolijkere wereld zijn. Maar droef of vrolijk, ik moet haar nu verlaten. Vaarwel!”

  2. 26 juni 2012 10:03

    De keuze om tamelijk letterlijk te vertalen is op zich natuurlijk al een afweging. Ik zal mijn eerste poging ook toevoegen (en die van Schuchart eens opzoeken). Behalve ‘some courage and some wisdom…’ vind ik ‘hoarded’ wel een moeilijk woord, al kan ik de combinatie van ‘opgepot’ met ‘schatten’ wel waarderen.

    Vertaling
    “Vaarwel, mijn waarde dief,” zei hij. “Ik ga nu naar de zalen van het wachten om aan de zijde van mijn vaders te zitten, tot de wereld hernieuwd is. Nu ik al het goud en zilver van de wereld achterlaat, en ga waar zij geen waarde meer hebben, wens ik in vriendschap afscheid te nemen. Ik neem alles terug wat ik aan de Poort gezegd en gedaan heb.”

    “Er is meer goeds in jou dan je zelf weet, kind van het schone Westen. Even moedig ben je als wijs. Als meer van ons eten en blijdschap en zang beminden boven opgeborgen goud, dan zou de wereld een vrolijker plek zijn. Maar vrolijk of droevig, ik moet haar nu verlaten. Vaarwel!”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s