Skip to content

Zeneste

30 mei 2010

In mijn vorige bericht noemde ik woorden die beginnen met of verwant zijn aan het voorvoegsel zene- ‘aanhoudend, eeuwig, oud’. Eentje heb ik voor dit volgende bericht bewaard: het Gotische woord sinista ‘oudste’. Nog even voor de duidelijkheid: het Gotisch was de taal die gesproken werd door Oost-Germaanse stammen. Het is een voor filologen belangrijke taal, omdat het de eerste Germaanse taal is waarin grote stukken tekst zijn opgeschreven, en het dus de beste glimp van het Oudgermaans biedt, de taal waar het Nederlands ook van afstamt. Jammer genoeg is het Gotisch al eeuwen geleden uitgestorven.

Maar sinista dus. Het heeft in herkomst overigens niets met het Latijnse woord sinister te maken. Voor wie een beetje dichterlijk ingesteld is, is dit een woord met vermogen. Wie of wat is bij uitstek sinista? Als het woord in onze streken had overleefd, dan zouden wij zeneste zeggen (klemtoon op de eerste lettergreep). Dus: wie of wat is bovenal zeneste? Wel, je hoeft niet in God te geloven om dat een bijzonder fraaie benaming voor God te vinden. Per definitie is God de oudste, immerste, zeneste. Deze plant is zenegroen, dat daar is zene-zo, maar God is zeneste, punt.

ZenesteNamen hebben mij al tijden geboeid. Eigenlijk zijn de meeste woorden ook gewoon namen, maar dan voor zaken. Maar namen voor God vind ik des te boeiender. In de Oudengelse literatuur, het gezamenlijke werk van godsvruchtige mensen, bestaan vele benamingen voor God. Die variatie vloeit deels natuurlijk voort uit de eisen van het stafrijm, waarin synoniemen wezenlijk zijn. De voornaamste zijn hier te vinden.

Dichter bij huis is de Naardense Bijbel, een vertaling die pas in 2004 werd afgerond, en zeer trouw is aan de Hebreeuwse en Griekse grondtekst. Daarin wordt God dikwijls de Ene genoemd. Dat zal op velen geen indruk maken, maar ik zie kracht in de eenvoud van dat woord. We komen die benaming ook tegen in The Silmarillion van J.R.R. Tolkien. In een van zijn elventalen, Quenya, heet God Eru ‘de Ene’. Maar ook Ilúvatar ‘Alvader’. Tolkien heeft die laatste benaming uiteraard gegrond op Alfadir, een Oudnoordse benaming voor Óðinn, de oude heidense god die in Saksische streken bekend stond als Wōdan, en in onze taal Woedan of Woen zou heten. Die laatste vorm is nog te vinden in woensdag.

Hoe dan ook, zeneste lijkt mij een mooie toevoeging aan de namenschat voor God. Nu is het uiteraard geen doorzichtig woord voor iedereen die geen filoloog is, maar daar kan verandering in komen. Al moet ik zeggen: draagt een geheimzinnige bijnaam niet juist bij aan de mystieke verbeelding?

Advertenties
5 reacties leave one →
  1. 31 mei 2010 12:12

    wist u dat Tolkien een erkend en belangrijk esperantist was, die die taal echter nooit heeft geleerd?
    Zo ziet men dat liefde niet alles hoeft te bedekken !

  2. Olivier van Renswoude permalink*
    31 mei 2010 15:35

    Ik wist dat hij de ontwikkeling en verbreiding van Esperanto toejuichte, maar dat hij de taal nooit heeft geleerd wist ik niet. 🙂

    Tolkien had overigens ook ooit het plan om een eigen Germaanse taal te ontwikkelen, maar dat heeft hij laten varen, waarop hij met zijn elventalen bezig ging.

  3. Rutger permalink
    31 mei 2010 19:04

    Leuke weblog, Olivier, interessant om te lezen. Veel interessanter dan de halfbakken analyses en slechte politieke beschouwingen die het overgrote deel van de ‘serieuze’ blogosphere bevat.

    • Olivier van Renswoude permalink*
      31 mei 2010 19:20

      Dank je, Rutger!

      Nu maar hopen dat het een beetje blijft lopen. 😉

  4. Olivier van Renswoude permalink*
    6 juni 2010 15:05

    Aangezien ik mijn zus ze-NES-te hoorde zeggen, heb ik in de tekst even verduidelijkt dat de klemtoon wel degelijk op de eerste lettergreep ligt: ZE-nes-te.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s