Skip to content

De droom

29 juli 2010

Afgelopen dinsdag heb ik de film Inception in de bioscoop gezien. Hierin volgen we Cobb, gespeeld door Leonardo DiCaprio, die voor zijn brood inbreekt in andermans dromen voor waardevolle informatie. Hij wordt bijgestaan door een ploeg zeer bekwame mensen die ieder een belangrijke en specifieke rol vervullen. Inception is inmiddels al door vele critici en kijkers als een meesterwerk ontvangen, en ik was er zelf ook zeker van onder de indruk. De film speelt met boeiende ideeën waar ik weinig over kan verklappen, is zeer gelaagd, meesterlijk uitgevoerd en uitgedacht tot in de kleinste fijnigheden.

De kijker zal niet ontkomen aan de vraag wat de aard van de droom nu eigenlijk is. Regisseur en schrijver Christopher Nolan heeft daar duidelijk zijn eigen ideeën en speculaties over, en heeft voor de film ook regels bedacht over wat wel en niet kan met betrekking tot dromen, maar hij biedt de kijker wel meer dan genoeg ruimte om raadsels en vraagstukken binnen en buiten de film te overdenken.

Met dergelijke overdenkingen had ik al ervaring, aangezien ik mij sinds jaren heb verdiept in het verschijnsel lucide dromen. Bijna al het dromen in Inception is lucide, doch het wordt nooit zo uitgesproken. Kennelijk veronderstelden de makers dat iedereen wel weet wat lucide dromen is. Mijn ervaring is anders. Hoe dan ook, ik ben me nu pas gaan bezighouden met de vraag wat het woord droom zelf ons kan vertellen.

Het woord is de voortzetting van Oudgermaans *draumaz. In alle oude en hedendaagse Germaanse talen bestaat hetzelfde woord, maar in twee gevallen is er sprake van een afwijkende betekenis. Zo betekende Oudsaksisch drôm ‘vreugde, lawaai’, en betekende Oudengels dréam ‘gejubel, vreugde, muziek’. Gewoonlijk werd het woord gezien als een afleiding van de wortel van bedriegen en bedrog. Een droom is dan een waanvoorstelling. De vraag is echter of een droom wel als negatief werd gezien. De Oudsaksische en Oudengelse betekenis zijn namelijk een aanwijzing voor het tegendeel.

Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (EWN) stelt dan ook voor dat het woord van de wortel komt van Oudgermaans *dreugan ‘doen, uitvoeren, actief zijn’. Het stelt dan een betekenisontwikkeling voor van ‘activiteit’ naar ‘levendigheid’ naar ‘levendige voorstelling’ naar ‘(dag)droom’. Dat zijn echter nogal wat stappen in betekenisverschuiving. Bovendien zou dat betekenen dat de Germanen lange tijd geen woord voor ‘droom’ hadden, en dat is moeilijk te geloven. Overigens zou *dreugan ook ten grondslag kunnen liggen aan bedriegen.

Vladimir Orel heeft in A Handbook of Germanic Etymology weer een andere verklaring voor droom/*draumaz. Volgens hem komt het van de wortel van Oudgermaans *dreusan ‘vallen’. Hiervoor vergelijkt hij een ander woord voor ‘slapen’, namelijk Oudgermaans *swefan, van de Proto-Indo-Europese wortel *suep- ‘slapen’. Orel zegt dat deze laatste, zeer oude wortel gegrond is op *suep- ‘vallen’, maar geeft daar verder geen voorbeeld van. Hij wijst bovendien op Engels drowsy ‘slaperig, slaapverwekkend’, dat van het voornoemde woord *dreusan komt. We kunnen zelf ook nog denken aan de uitdrukking “in slaap vallen”.

De werkwoordelijke afleiding van *draumaz is *draumjan, vanwaar dromen. Dit werkwoord werd voorheen, net als in eerdere fasen van andere Germaanse talen, op een andere wijze gebruikt dan wij gewend zijn. Want waar wij nu zeggen “ik droomde dat …”, zei men vroeger zoiets als “het droomde mij dat …”. Een dergelijke zinsbouw wekt toch de indruk van een begoocheling, oftewel een zekere waan. Wellicht is droom dan toch een afleiding bij de wortel van bedriegen. Hoe verklaren we dan de Oudsaksische en Oudengelse betekenissen? Wel, mogelijk zijn die ontstaan uit een tussenbetekenis van ‘aangename toestand, stemming’. Een droom kan dan wel bedriegelijk zijn, vaak is hij zeer aangenaam. En zoals onze voorouders het zagen was een slechte droom een heel ander verhaal. Die was namelijk het werk van de nachtmare, een vervelende boze geest. (Dit woord is later verbasterd tot nachtmerrie.)

De droom als begoocheling dus. Of dat werkelijk de oorspronkelijke betekenis van het woord is, blijft onduidelijk, maar dat is zeker wat een droom is. Wie Inception ziet wordt daar weer goed aan herinnerd. De begoocheling van de droom is uiterst krachtig.

Advertenties
2 reacties leave one →
  1. walter gauwloos permalink
    31 mei 2011 20:38

    Drowsy (slaperig )en dreusan (in slaap vallen). Ook in het Brabants
    dialekt bestaat dat woord nl DROEZEN of DOEZEN betekent zwijgzaam zijn,sluimeren, suffen….
    In het Antwerps spreekt men soms van ‘nen mottigen does’ een onfrisse,
    onaantrekkelijke sufkop.

Trackbacks

  1. De betekenis van inception « Taaldacht

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s