Machine en robot: twee woorden die in betekenis nauw verwant zijn. Welke evenwoorden zijn ervoor te bedenken? Machine Volgens het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (EWN) gaat machine via het Frans en het Latijn terug op Dorisch-Grieks māchanā́ ‘middel, werktuig’, van verder onbekende oorsprong. Een dialectale variant van dat woord is de bron van woorden als mechaniek en mechanisch. De meeste Europese talen hebben hun … Lees verder Machine en robot
In het oude Groningen werden verhalen verteld van een grote, lompe, zwarte, helse spookhond, met ogen gloeiend als kolen en groot als theekoppen, die op en om de wierden doolde. Men noemde deze de Borries. Een dergelijke zwarte spookhond komt over de hele wereld in verhalen voor; soms is het een betrekkelijk goedaardig wezen, maar meestal is het een gevreesde verschijning. Zo is er in … Lees verder De Borries
Staarn je vijanden! Dat hoorde ik onlangs iemand zeggen. Ik wist niet helemaal wat er met staarnen bedoeld werd, maar later werd me uitgelegd dat het zo veel betekent als ‘onder ogen zien, het gezicht toekeren, confronteren’. Het staat in elk geval niet in enig woordenboek dat ik heb en mijn bron wist mij de herkomst ook niet te vertellen. Niettemin meen ik het woord … Lees verder Staarnen
Het begin van de herfst is in mijn ogen tevens het mooiste deel van de herfst. De bossen, die in de lente en de zomer zo zalig groen in het land staan, verkleuren juist in een tijd van kruipende kou naar een warm beeld van geel, rood en bruin. Daarom vind ik het jammer dat we opgescheept zitten met de hoogst ondichterlijke maandnaam oktober, letterlijk … Lees verder Veie
Zegel is alweer bijna om en herfst is begonnen. Bladeren kleuren en vallen van hun bomen en winter zal volgen. Het woord herfst slaat eigenlijk op de tijd van het plukken, op de oogsttijd. Het komt net als Duits Herbst, Engels harvest en Fries hjerst van Oudgermaans *harbistaz (Zweeds höst en Noors høst komen van de variant *harbustaz) en is in de verte verwant aan … Lees verder Herfst
Menig geleerde heeft al het hoofd gebroken over de herkomst van de naam Germanen. Het lijkt er op dat deze naam nooit met zekerheid zal worden geduid. Maar een verkenning van de mogelijke duidingen is op zichzelf al een boeiende onderneming. In zijn bekende werk de Germania schrijft de Romeinse geschiedschrijver Publius Cornelius Tacitus: (2. 3) But the term ‘Germania’, they say, is modern and … Lees verder Was Zwaaf de zwaze naam van de Germaan?
Al jaren koester ik een woord dat maar weinigen kennen. Het is eigenlijk al eeuwen en eeuwen niet meer in gebruik, maar er zijn nog wel twee Nederlandse plaatsnamen waarin men het woord duidelijk kan herkennen. Als men het kent tenminste. Ik had het eigenlijk zo veel mogelijk voor mijzelf willen houden, maar ik mag u dit talige kleinood eigenlijk niet onthouden. De aard van … Lees verder U toevertrouwd
Een van de dingen die de oude, heidense Germanen van de Romeinen overnamen was de zevendaagse week. De dagen in de week kregen weliswaar Germaanse namen, maar naar voorbeeld van de Romeinse namen. Zo hebben diēs Sōlis ‘dag van Zon’ en diēs Lūnae ‘dag van Maan’ begrijpelijkerwijs geleid tot zondag en maandag. In het geval van diēs Sāturnī ‘dag van Saturnus’ is de Romeinse godennaam … Lees verder Van goden en dagen
In den beginne schiep God den hemel en de aarde. De aarde nu was woest en ledig, en duisternis was op den afgrond; en de Geest Gods zweefde op de wateren. En God zeide: Daar zij licht! en daar werd licht. En God zag het licht, dat het goed was; en God maakte scheiding tussen het licht en tussen de duisternis. En wie ter wereld … Lees verder Het licht en de wereld
Een kenmerkend verschijnsel in de ontwikkeling van de Germaanse talen is de zogenaamde i-umlaut. Kort gezegd wordt met deze Duitse term bedoeld dat (binnen een woord) een klank is veranderd onder invloed van een i of j in een volgende lettergreep. Het verklaart waarom we bijvoorbeeld naast lang niet de afleiding langte hebben, maar lengte. Of waarom we naast tam niet de afleiding tammen hebben, … Lees verder Koppig Nederlands
De woordenschat van een volk zegt veel over diens wereldbeeld. Heeft men ergens een woord voor, dan heeft men het scherper in de aandacht. Maar hoe zit het omgekeerde? Wat betekent de afwezigheid van een woord voor de duiding van het wereldbeeld? Wat betekent het als er dingen zijn die ongenoemd blijven? Als voorbeeld het heilige woud. We weten dat de oude Germanen heilige wouden … Lees verder Heilige wouden
Taaldacht 