VOC-mentaliteit

Hoongelach viel onze voormalige minister-president uiteraard ten deel, toen hij het woord VOC-mentaliteit in de mond nam. En met recht, want wie wil onze buitenlandpolitiek nu in verband brengen met een van de duisterste episoden uit de vaderlandse geschiedenis? Toch heeft de Gouden Eeuw onze taal en daarmee ons denken in vele opzichten mede gevormd. Eerder schreef ik hier over de Britse filosoof Owen Barfield, die van mening is dat de geschiedenis van een volk in haar taal besloten ligt. In het Nederlands blijkt dit wel het duidelijkst uit de overvloed aan woorden die teruggrijpen op het roemruchte verleden van onze zeevaart.

Lees verder “VOC-mentaliteit”

De schone slaapsters

In de eenvoudige woorden die we dagelijks gebruiken staan de gedachten en gevoelens van onze voorouders om ons heen, niet dood, maar bevroren in hun houding als de hovelingen in de tuin van de Schone Slaapster. Aldus schreef Owen Barfield in zijn History in English Words. Als voorbeeld geeft hij het woord kwaliteit, dat we danken aan Plato, die de Griekse tegenhanger van het woord verzon. Wanneer we beseffen dat Plato’s creativiteit in het spel is iedere keer dat we het woord kwaliteit gebruiken, gaan we onze taal met nieuwe ogen zien. En het eigen maken van een dergelijk taalgevoel is geenszins tijdsverspilling, want eenmaal aangeleerd circuleert het als nieuw bloed door de taal en de wereld om ons heen – het is de kus, aldus Barfield, die de slapende hovelingen tot leven wekt.

Lees verder “De schone slaapsters”

Dit leine leven

De afgelopen week, in de dagen van mijn verlof, doolde ik door een Drents bos waar ik al sinds mijn vroege kinderjaren kom. De motregen die een stad zo treurig kan kleuren was daar, waar de herfstblader bronkten, juist verkwikkend en welkom, en ik voelde mij heerlijk. Uren beliep ik holle paadjes met mos alom en overhangende takken en bare wortelen van bomen. Maar hoewel ik wist dat de bomen weer bloeien zullen in de lente, was ik getroffen door het gevoel hoe vergankelijk de wereld is.

Lees verder “Dit leine leven”

Verlof

Zoals u heeft kunnen zien zijn er de afgelopen dagen geen stukken van mijn hand verschenen. Mijn afwezigheid zal verder strekken, daar ik mijzelf vandaag op verlof stuur voor een week, naar een oord waar geen toegang tot het web is. Er zal daar wel een knapperend haardvuur zijn, en veel bos. En, met mijn welnemen, een bescheiden druppel Schots levenswater. Gelukkig komt de beste … Lees verder Verlof

Tien en honderd

Een van de mooie dingen van de etymologie is dat zij verbanden tussen woorden toont die men anders niet zou doorhebben. Een goed voorbeeld hiervan zijn de woorden tien en honderd. In betekenis houden ze duidelijk verband, maar in vorm lijken ze weinig op elkaar. Toch komen ze van dezelfde wortel. Om dit duidelijk te maken beginnen we bij het Proto-Indo-Europees (PIE), de taal waar … Lees verder Tien en honderd

Eiledon

Een lied dat ik heel bijzonder vind is Eiledon (onderaan dit bericht te beluisteren). Het komt van Big Country, een Schotse band die zijn gitaren zo speelde dat deze klonken als doedelzakken, vedels en dergelijke instrumenten. Eiledon is voor de zanger Stuart Adamson een droom van een toekomstig thuis dat geworteld is in het oude, tussen de herten en waar de arend hoog vliegt. Het … Lees verder Eiledon

Veroorzaking

De kunst van het oorzakelijk werkwoord is jammerlijk een vergeten kunst. Zo’n woord is naar diens aard bondig genoeg om als een dichterlijke vuistslag aan te komen, vooral na verdere ontwikkeling in betekenis. Neem bijvoorbeeld Oudengels swebban ‘doden’. Eigenlijk is dit een oorzakelijk werkwoord bij Oudengels swefan ‘slapen’. Swebban betekende dus oorspronkelijk ‘doen slapen’. Zelf oorzakelijk werkwoorden bedenken kan een genot zijn, maar het vergt … Lees verder Veroorzaking

Het gewalm

In bijna alle Europese talen wordt ‘stof in luchtvormige toestand’ aangeduid met een vorm van het woord gas. Zelfs het Fins doet mee, met kaasu. Een van de uitzonderingen is Wels nwy, een woord waarvan de herkomst mij ontvlucht. Gas is bedacht door de Vlaamse scheikundige Jan Baptista van Helmont (1579–1644). Om dit woord te smeden deed hij niets anders dan het leenwoord chaos (van … Lees verder Het gewalm

It was took from me

Graag kijk ik naar films die gaan over vroegere tijden, het liefst meer dan een eeuw geleden. Te groter is mijn vreugde als de makers ook de moeite hebben genomen om het taalgebruik van zulke tijden te herscheppen, voor zover de verstaanbaarheid dat toelaat. Het kleinste knikje naar het taalgebruik van toen kan al een bijzondere uitwerking hebben. Een bijzonder woord, een andere woordvolgorde, of … Lees verder It was took from me

Een bol met een naam

Sterrekundigen hebben onlangs een dwaalster ontdekt, twintig lichtjaar hiervandaan, die mogelijk bewoonbaar is. De dwaalster bevindt zich op een gunstige afstand in een baan om de rode dwerg Gliese 581, maar wel zó dat zij die altijd dezelfde zijde toekeert, net zoals de maan tot de aarde. De ene zijde is dus altijd verlicht en zeer heet, de andere duister en zeer koud. Gebeurlijke menselijke … Lees verder Een bol met een naam