In de dertiende eeuw maakte een onbekende Gentenaar een leerdicht dat wij thans kennen onder de veelzeggende naam De natuurkunde van het geheelal. Er zijn meerdere handschriften van dit gedicht, maar in één ervan, handschrift U, wordt het gevolgd door een kosmologische verhandeling (in proza) van de hand van een man die zich voorstelt als ‘brueder Thomas, een simpel leec’.
Deze week worstel ik mij door een pittig doch uitermate boeiend boek: From Proto-Indo-European to Proto-Germanic van Don Ringe, uit 2006. Hierin wordt beschreven hoe het Oudgermaans is ontstaan uit het Proto-Indo-Europees (PIE), de voorouder van de meeste Europese talen.
Een van de vele belangwekkende dingen in het boek is hoe Ringe het woord beer op een andere wijze duidt dan het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (EWN) dat doet. Het EWN geeft als enige oppering dat beer van een PIE wortel *bher- ‘glanzend, lichtbruin’ komt en merkt daarbij op dat een bijnaam van de beer ook wel bruintje is. Maar volgens Ringe is er weinig bewijs dat zo’n wortel werkelijk heeft bestaan.
Een van de dingen waar ik boos van ga kijken is de volstrekt onbezonnen wijze waarop de meeste fantasy-schrijvers namen lijken te bedenken voor de personages en zaken in hun boeken. Ik zie voor me hoe zo’n schrijver achterover gaat zitten, met blik naar linksboven en mond open, en een naam uit de lucht grijpt die ‘wel fantasy-achtig klinkt’, zonder zich te bekommeren om enige … Lees verder Nietszeggende namen
Sluw en machtig, dit dier leefde al toen de wereld nog jong was. Hij broedde op schatten en sprak in raadsels. Grote schaduwen wierp zijn slag over akkers en weiden en wouden, en over bergen en stromen. Lind werd hij ooit genoemd, net als de slang, naar zijn buigzame lijf. Worm was de naam die hij met kleiner gedierte deelde, want zij waren beide kronkelend … Lees verder De verschrikkelijke
Sterrekundigen hebben onlangs een dwaalster ontdekt, twintig lichtjaar hiervandaan, die mogelijk bewoonbaar is. De dwaalster bevindt zich op een gunstige afstand in een baan om de rode dwerg Gliese 581, maar wel zó dat zij die altijd dezelfde zijde toekeert, net zoals de maan tot de aarde. De ene zijde is dus altijd verlicht en zeer heet, de andere duister en zeer koud. Gebeurlijke menselijke … Lees verder Een bol met een naam
In het oude Groningen werden verhalen verteld van een grote, lompe, zwarte, helse spookhond, met ogen gloeiend als kolen en groot als theekoppen, die op en om de wierden doolde. Men noemde deze de Borries. Een dergelijke zwarte spookhond komt over de hele wereld in verhalen voor; soms is het een betrekkelijk goedaardig wezen, maar meestal is het een gevreesde verschijning. Zo is er in … Lees verder De Borries
Het begin van de herfst is in mijn ogen tevens het mooiste deel van de herfst. De bossen, die in de lente en de zomer zo zalig groen in het land staan, verkleuren juist in een tijd van kruipende kou naar een warm beeld van geel, rood en bruin. Daarom vind ik het jammer dat we opgescheept zitten met de hoogst ondichterlijke maandnaam oktober, letterlijk … Lees verder Veie
Menig geleerde heeft al het hoofd gebroken over de herkomst van de naam Germanen. Het lijkt er op dat deze naam nooit met zekerheid zal worden geduid. Maar een verkenning van de mogelijke duidingen is op zichzelf al een boeiende onderneming. In zijn bekende werk de Germania schrijft de Romeinse geschiedschrijver Publius Cornelius Tacitus: (2. 3) But the term ‘Germania’, they say, is modern and … Lees verder Was Zwaaf de zwaze naam van de Germaan?
Al jaren koester ik een woord dat maar weinigen kennen. Het is eigenlijk al eeuwen en eeuwen niet meer in gebruik, maar er zijn nog wel twee Nederlandse plaatsnamen waarin men het woord duidelijk kan herkennen. Als men het kent tenminste. Ik had het eigenlijk zo veel mogelijk voor mijzelf willen houden, maar ik mag u dit talige kleinood eigenlijk niet onthouden. De aard van … Lees verder U toevertrouwd
Een van de dingen die de oude, heidense Germanen van de Romeinen overnamen was de zevendaagse week. De dagen in de week kregen weliswaar Germaanse namen, maar naar voorbeeld van de Romeinse namen. Zo hebben diēs Sōlis ‘dag van Zon’ en diēs Lūnae ‘dag van Maan’ begrijpelijkerwijs geleid tot zondag en maandag. In het geval van diēs Sāturnī ‘dag van Saturnus’ is de Romeinse godennaam … Lees verder Van goden en dagen
In Wales hebben de mensen het wel eens over yr Iseldiroedd, een land beoosten het hunne. Hoe Arthuriaans en betoverd de naam ook mag lijken, het is geen mythisch land vol avontuur en vreemde wezens. Hoewel, vreemde wezens zijn er wel te vinden. Welk land is het dan? Wel, yr betekent ‘de’ en Iseldiroedd is een samenstelling van isel ‘laag’ en tiroedd ‘landen’. Tiroedd is … Lees verder Yr Iseldiroedd
Taaldacht 