En ik stond voor een poort hoog en sterk.
En ik dacht: hebt gij immer ‘poort’ geheten? Is dat uw naam?
Wel, in het Middelnederlands bestond naast het vrouwelijke woord (die) dore/duere/dure ‘deur’ ook het onzijdige woord (dat) door ‘deur, poort’. Onze Duitse zustertaal, behoudzaam als zij is, heeft de beide woorden gehouden: naast (die) Tür ‘deur’ vindt men nog (das) Tor ‘poort, doel’.
Laatst had ik mij voorgenomen om het potlood op te nemen en weer eens wat te tekenen. De vorige poging was alweer geruime tijd geleden. En ik voelde mij vermogend, in staat tot een waardig voortbrengsel. Hoornen schalden en ik keek uit over de Dalen van Mogelijkheid. Maar wat aanvankelijk een creatieve bui leek, bleek later een vlaag, nee een storm van verstandsverbijstering.
De afgelopen week, in de dagen van mijn verlof, doolde ik door een Drents bos waar ik al sinds mijn vroege kinderjaren kom. De motregen die een stad zo treurig kan kleuren was daar, waar de herfstblader bronkten, juist verkwikkend en welkom, en ik voelde mij heerlijk. Uren beliep ik holle paadjes met mos alom en overhangende takken en bare wortelen van bomen. Maar hoewel ik wist dat de bomen weer bloeien zullen in de lente, was ik getroffen door het gevoel hoe vergankelijk de wereld is.
Zoals u heeft kunnen zien zijn er de afgelopen dagen geen stukken van mijn hand verschenen. Mijn afwezigheid zal verder strekken, daar ik mijzelf vandaag op verlof stuur voor een week, naar een oord waar geen toegang tot het web is. Er zal daar wel een knapperend haardvuur zijn, en veel bos. En, met mijn welnemen, een bescheiden druppel Schots levenswater. Gelukkig komt de beste … Lees verder Verlof
De laatste tijd ben ik aan het verheemduiden. Daarmee bedoel ik dat ik leenwoorden zo duid alsof ze eigenlijk ‘inheems’ zijn. Deze keer is het woord sport aan de beurt. Sport ‘lichamelijke oefening en ontspanning’ is volgens het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (EWN) ontleend aan Engels sport, van een oudere vorm dysporte, dat op diens beurt is ontleend aan Oudfrans desport ‘vermaak, recreatie’, een afleiding van (een voorloper van) déporter ‘afleiden, spelen, (zich) vermaken’.
Deze week worstel ik mij door een pittig doch uitermate boeiend boek: From Proto-Indo-European to Proto-Germanic van Don Ringe, uit 2006. Hierin wordt beschreven hoe het Oudgermaans is ontstaan uit het Proto-Indo-Europees (PIE), de voorouder van de meeste Europese talen.
Een van de vele belangwekkende dingen in het boek is hoe Ringe het woord beer op een andere wijze duidt dan het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (EWN) dat doet. Het EWN geeft als enige oppering dat beer van een PIE wortel *bher- ‘glanzend, lichtbruin’ komt en merkt daarbij op dat een bijnaam van de beer ook wel bruintje is. Maar volgens Ringe is er weinig bewijs dat zo’n wortel werkelijk heeft bestaan.
Een van de mooie dingen van de etymologie is dat zij verbanden tussen woorden toont die men anders niet zou doorhebben. Een goed voorbeeld hiervan zijn de woorden tien en honderd. In betekenis houden ze duidelijk verband, maar in vorm lijken ze weinig op elkaar. Toch komen ze van dezelfde wortel. Om dit duidelijk te maken beginnen we bij het Proto-Indo-Europees (PIE), de taal waar … Lees verder Tien en honderd
Een lied dat ik heel bijzonder vind is Eiledon (onderaan dit bericht te beluisteren). Het komt van Big Country, een Schotse band die zijn gitaren zo speelde dat deze klonken als doedelzakken, vedels en dergelijke instrumenten. Eiledon is voor de zanger Stuart Adamson een droom van een toekomstig thuis dat geworteld is in het oude, tussen de herten en waar de arend hoog vliegt. Het … Lees verder Eiledon
Een van de dingen waar ik boos van ga kijken is de volstrekt onbezonnen wijze waarop de meeste fantasy-schrijvers namen lijken te bedenken voor de personages en zaken in hun boeken. Ik zie voor me hoe zo’n schrijver achterover gaat zitten, met blik naar linksboven en mond open, en een naam uit de lucht grijpt die ‘wel fantasy-achtig klinkt’, zonder zich te bekommeren om enige … Lees verder Nietszeggende namen
De kunst van het oorzakelijk werkwoord is jammerlijk een vergeten kunst. Zo’n woord is naar diens aard bondig genoeg om als een dichterlijke vuistslag aan te komen, vooral na verdere ontwikkeling in betekenis. Neem bijvoorbeeld Oudengels swebban ‘doden’. Eigenlijk is dit een oorzakelijk werkwoord bij Oudengels swefan ‘slapen’. Swebban betekende dus oorspronkelijk ‘doen slapen’. Zelf oorzakelijk werkwoorden bedenken kan een genot zijn, maar het vergt … Lees verder Veroorzaking
In bijna alle Europese talen wordt ‘stof in luchtvormige toestand’ aangeduid met een vorm van het woord gas. Zelfs het Fins doet mee, met kaasu. Een van de uitzonderingen is Wels nwy, een woord waarvan de herkomst mij ontvlucht. Gas is bedacht door de Vlaamse scheikundige Jan Baptista van Helmont (1579–1644). Om dit woord te smeden deed hij niets anders dan het leenwoord chaos (van … Lees verder Het gewalm
Taaldacht 