Verheven ernst
Tolkien mag zelf dan geen liefhebber van de Nederlandse taal geweest zijn, de eerste vertaling van The Lord of the Rings werd wél in ons land uitgegeven. Bovendien is vertaler Max Schuchart voor zijn werk aan In de Ban van de Ring onderscheiden met de Martinus Nijhoff-prijs. Dat we hem dankbaar mogen zijn voor zijn grote toewijding staat dan ook buiten kijf. Toch heb ikzelf, en velen met mij, me zo nu en dan geërgerd over enkele van zijn keuzes. Het deed me dan ook deugd toen ik vernam van een ‘alternatieve’ vertaling door mevrouw E.J. Mensink-van Warmelo, geschreven in de jaren zeventig en onder meer hier te vinden. Ze heeft dit kolossale werk klaarblijkelijk geheel op eigen initiatief en kosteloos volbracht – wat op zich al bewonderenswaardig is – en het resultaat is allerminst onverdienstelijk.
De wetgevers van de wereld
‘Dichters zijn de officieuze wetgevers van de wereld,’ zo beweerde de Engelse hogepriester van de Romantiek P.B. Shelley eens. Zij geven immers onze woorden betekenis en daarmee onze wereld inhoud. De laatste tijd begin ik steeds meer te twijfelen of Shelleys lijfspreuk op onze tijd nog wel toepasbaar is.
Zo was ik laatst – vraag me niet waarom – op zoek naar een Amsterdamse winkel waar men hardloopschoenen verkoopt. Mijn zoektocht strandde echter al gauw, en het duurde enige tijd voor ik ontdekte waar ik de mist in ging. Tot mijn groeiende verbazing kwam ik erachter dat ik niet op het vooroorlogse hardloopschoenen moest zoeken – maar op runningschoenen.
Accelerando
Was er een prijs voor het meest veelzijdige leesteken, dan zou het liggende streepje zonder aarzelen mijn stem krijgen. Waar de regels rond andere leestekens tamelijk eenduidig zijn, hoef je bij gebruik van een – nooit bang te zijn dat je onverhoopt grammaticale gruwels als kommasplitsingen of onvolledige zinnen tot leven wekt. Reden te meer om na de puntkomma ook voor dit leesteken een lans te breken – voorlopig figuurlijk, al weet je het maar nooit in deze roerige tijden.
Voorbij de randen van de wereld
Tijdens het lezen van Tolkiens The Lord of the Rings kwam ik onlangs een uitdrukking tegen waar ik niet overheen kon lezen. Voor wie de boeken kent: ik was Frodo net gevolgd tot de elvenstad Rivendell, alwaar hij betoverd wegdroomt bij de muziek en poëzie van de elven:
Almost it seemed that the words took shape, and visions of far lands and bright things opened out before him; and the firelit hall became like a golden mist above seas of foam that sighed upon the margins of the world.
De spinnende godin
De godinnennaam Tanfana blijft mijn gemoed beheersen. Ontevreden met de twee duidingen die ik in mijn vorige stuk gaf ben ik andere mogelijkheden gaan overwegen. En zo ben ik op een duiding gekomen die mij aannemelijker voorkomt. Waar ik de naam aanvankelijk voor een afleiding hield, gelijk velen voor mij, houd ik er nu rekening mee dat hij eerder een samenstelling is. Dat verandert de zaak.
Bij volle maan gevierd
In de negende maand van het jaar 9 na Christus leden de Romeinen een verpletterende nederlaag tegen een groot verbond van Germaanse stammen. In een slag die drie dagen duurde werden drie legioenen tezamen met hun hulptroepen volledig vernietigd na een verrassingsaanval in het Teutoburgerwoud. Naast meer dan twintig duizend Romeinse soldaten waren ook de drie adelaars, de veldtekens van de legioenen, verloren gegaan. Het was voor Rome een ramp en een vernedering.
De schijnende god
M A R T I H A L A M A R Ð […] S A C R V M T·DOMIT·VINDEX C · LEG · XX · V · V V[otum] · S[olvit] · L[ibens] · M[erito] Aan Mars Halamarđus is (dit beeld) gewijd door Titus Domitius Vindex, centurio van de Legio XX Valeria Victrix die (hiermee) zijn gelofte heeft ingelost, gaarne (en) met reden. … Lees verder De schijnende god
Le point-virgule
Inmiddels is de storm weer gaan liggen, maar enkele jaren geleden woedde er een hevig debat over de al dan niet tragische teloorgang van de puntkomma. Met name in Engels- en Franstalige media was een ieder die het woord semicolon of point-virgule in de mond nam zijn leven niet meer veilig. Het debat werd aangezwengeld door Fransen die hun onverbeterlijke taalpurisme nu eens op de leestekens wilden botvieren: de naderende ondergang van de puntkomma zou te wijten zijn aan de verderfelijke invloed van Angelsaksische taalvandalen. Les rosbifs zijn immers veel te ruw en onbehouwen – met hun slechte bier en barbaarse eetgewoontes – om zo’n elegante en subtiele uitvinding als de puntkomma op waarde te kunnen schatten.
Lief
Vraag hier te lande iemand of deze een kleine zin in het Zweeds of Noors kent en al gauw klinkt er jeg elsker deg (Noors) of jag älskar dig (Zweeds) – ‘Ik hou van jou.’ Die Scandinaviërs zouden zich ongetwijfeld een slechter visitekaartje kunnen voorstellen. Maar waarom onthouden Nederlanders vooral die zin? Het Hoge Noorden is voor de meesten hier toch niet echt het land van liefde en hartstocht. Al zullen velen zo’n kenmerkende Noorse hytte på fjellet –‘huisje in de bergen’– verdraaid romantisch vinden. Of wil de Nederlander domweg zijn beste zin gereed hebben, mocht hij ooit een mooie vrouw uit die streken tegen het lijf lopen?
Als een hobber verholen
It was on a summer’s day, and he was sitting by the window in the study at Northmoor Road, laboriously marking School Certificate exam papers. Years later he recalled: ‘One of the candidates had mercifully left one of the pages with no writing on it (which is the best thing that can possibly happen to an examiner) and I wrote on it: “In a hole in the ground there lived a hobbit”. Names always generate a story in my mind. Eventually I thought I’d better find out what hobbits were like. But that’s only the beginning.’
(Uit: J.R.R. Tolkien: A Biography, door Humphrey Carpenter)
Joest
“Poets have been mysteriously silent on the subject of cheese,” schreef G.K. Chesterton ooit.
Taaldacht 